Zonne-energie kan veel problemen oplossen

Om de opwarming van de aarde door het gebruik van fossiele brandstof te verminderen, kan gebruik van rechtstreekse zonne-energie uitkomst bieden, meent Jan Terlouw....

Jan Terlouw

Het klimaatprobleem is groot en urgent. Het overgrote deel van dewetenschappers die er zich mee bezighouden, is overtuigd dat het menselijkhandelen, met name de CO2-uitstoot bij verbranding van kolen, olie en gas,een belangrijke factor is. De reactietijd van de atmosfeer is lang: eentemperatuurstijging van zo'n twee graden is waarschijnlijk al niet meer tevermijden, wat we ook doen. Maar er kunnen ook heel goed effecten optredenwaarvan een grotere temperatuurstijging het gevolg is. Bijvoorbeeld als depermafrost in West-Siberië en elders ontdooit, bevroren veengronden dieveel methaan bevatten. Als dat gas vrijkomt, veroorzaakt het eenbroeikaseffect vele malen groter dan door CO2.

De urgentie van het probleem wordt, zo lijkt het, niet herkend doorpolitieke leiders. De eerste, meest voor de hand liggende stap voor eenoplossing zou zijn efficiënter om te gaan met energie, besparen dus.Helaas, de kans dat dit zal gebeuren, is klein. Er is echter eenuitstekende mogelijkheid om op grote schaal schone energie te produceren,een mogelijkheid die stelselmatig wordt genegeerd.

Afgezien van getijde-energie (een zeer geringe bijdrage aan de totaleenergievoorziening) is de energie die de mensheid gebruikt afkomstig vande zon of van het splijten van atoomkernen. Het grootste deel wordtgewonnen uit verbranding van fossielen. Voor het vormen van die fossielenhad de zon honderden miljoenen jaren nodig. We verbranden die voorraad inenkele honderden jaren - daar zit dus een factor miljoen tussen. Geenwonder dat dit niet straffeloos kan.

Sinds enkele tientallen jaren dringt het besef door dat we dezonne-energie die nu op de aarde terecht komt, moeten gebruiken, met namewind, biomassa, fotovoltaische zonne-energie (zonnecellen). Duurzameenergie, heet dat. De inspanningen hebben er toe geleid dat in de EU noggeen 1,2 procent energie uit wind en direct uit zon, en 1,5 procent uitbiomassa wordt gewonnen. Kernenergie levert 33 procent. De rest van deenergie komt uit de fossiele brandstoffen kolen, olie en gas. (De cijferszijn van Tim van der Hagen, hoogleraar reactortechnologie in Delft.)

Het is duidelijk dat de bijdrage van duurzame energie de komendedecennia volstrekt ontoereikend zal zijn om het klimaatprobleem op telossen. Het recente rapport van de IEA (International Energy Agency) inParijs voorspelt dat in de komende 25 jaar het gebruik van energie die uitfossiele brandstoffen wordt gewonnen met 50 procent zal toenemen. En dusook de CO2-uitstoot. Een bijdrage uit thermo-nucleaire centrales (dat zijnveilige en schone centrales) valt de eerste helft van deze eeuw zeker niette verwachten.

Onbegrijpelijkerwijs wordt er zelden gerept over grootschaligerechtstreekse zonne-energie. De zon werpt ieder uur een hoeveelheid energieop aarde gelijk aan het jaarverbruik van de hele mensheid. Ieder uur. Eénof twee procent van die rechtstreekse zonnestraling wordt gebruikt voor delevensprocessen van alle levende organismen, 98 procent verdwijnt onbenut.Met andere woorden, we hoeven maar een fractie van die energie te 'pakken',namelijk minder dan een promille, om ons energieprobleem veilig en schoonop te lossen. In principe kan dat. Er zijn al verscheidene jaren enkeleelektriciteitscentrales in bedrijf (bijvoorbeeld in Californië 350megawatt) waar met spiegels de zonnestralen worden geconcentreerd. De zoverzamelde warmte wordt naar een stoomgenerator gevoerd, die erelektriciteit van maakt. CSP heet dat, Concentrating Solar Power. Diecentrales zijn nu duurder dan oliegestookte centrales of kerncentrales,maar de prijs zou snel concurrerend kunnen worden bij grootschaligetoepassing.

Voorstanders van kerncentrales betogen dat in de praktijk kernenergieook als duurzaam kan worden bestempeld, omdat er geen schadelijke gassenbij vrijkomen en omdat de voorraden uranium groot zijn. Dat is juist, maarradioactief afval en het gevaar van verspreiding (proliferatie) blijven eenprobleem. China en India zijn voornemens in de komende decennia veletientallen kerncentrales te bouwen. Ook zijn vele kerncentraleslangzamerhand aan vernieuwing toe. Het is onwaarschijnlijk dat er voldoendebouwcapaciteit is om het aandeel van kernenergie in de totaleenergievoorziening, als je dat al zou willen, groter te maken.

Het bouwen van centrales zoals in Californië kost ook tijd, maar deenergie die ze leveren, dus grootschalige thermische zonne-energie, geeftgeen probleem met nucleair afval, geen proliferatiegevaar, is goedtoepasbaar, schept geen tekorten van uranium of goedkope olie, isfunctioneel voor het terugdringen van woestijnvorming (de restwarmte vanCSP-centrales is bruikbaar voor ontzilting van zeewater), is bovendienwerkgelegenheid scheppend in arme, zonnige landen. En er worden geen CO2of andere schadelijke gassen geproduceerd.

Natuurlijk zijn er technische en economische problemen op te lossen.Stel de Sahara wordt benut. Hoe transporteer je de geproduceerdeelektriciteit? Dan kan over duizenden kilometers met gelijkspanning, dieveel minder verlies geeft dan wisselspanning. Of er kan waterstof wordengemaakt, wat gemakkelijk te vervoeren is. Deze problemen zijn oplosbaar.

De politieke problemen zijn groot. En natuurlijk is dat de reden datgrootschalige thermische zonne-energie stelselmatig wordt verzwegen. Erzijn enorme belangen in het geding. Dat mag de politieke leiders er nietvan weerhoudendeze oplossing aan te grijpen. Een essentiële taak van depolitiek is het bewaken van de toekomst. Het is van fundamenteel belangvoor onze kinderen en kleinkinderen dat de politiek niet berust in hetmislukken van de klimaatconferentie, maar actief de kansrijkste oplossinghelpt ontwikkelen.

Meer over