columngeorge van hal

Woedende octopussen smijten ook weleens met dingen – en soms mikken ze op hun soortgenoten

- Beeld -
-Beeld -

Pats! Daar gaat een bord. Kleng! Daar vliegt een beker door de kamer. Woosh! En de theedoek erachteraan. Dat je uit woede, frustratie of bij een hoogoplopende ruzie tijdens de afwas met dingen kunt gaan gooien, kennen we uit menselijk gedrag in alles van films tot slechte realityseries op televisie. Dat octopussen soms hetzelfde doen, is toch op z’n minst opmerkelijk.

In een wetenschappelijke voorpublicatie op Bioarxiv somde een groep biologen onlangs hun ervaringen op met octopussen die ze hadden geobserveerd in de buurt van Australië. De dieren gooiden ‘geregeld met schelpen, slib en algen’, zo zagen ze. Daarbij raakten ze ‘vaak andere octopussen’.

Dat gesmijt heeft vermoedelijk een ‘sociale oorzaak’, zo schrijven de onderzoekers met een gevoel voor understatement. Zo bleek in één geval, gezien in 2016, een vrouwtjesoctopus tienmaal achter elkaar slib naar een mannetje te hebben gegooid dat met haar wilde paren. Vijf keer was die worp raak.

Wanneer de octopussen iets gooiden naar anderen, bleken die worpen bovendien krachtiger. ‘Die hardere worpen gingen vaker gepaard met uniforme of donkere lichaamspatronen’, zo schrijven ze. En donker gekleurde octopussen zijn vaak boze octopussen. De ‘slachtoffers’ wierpen zelf overigens nooit iets terug.

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Ook zagen onderzoekers gedrag dat we bij mensen als ‘frustratie’ zouden omschrijven, zoals die keer dat een mannetje werd afgewezen bij een poging tot paren, en vervolgens een schelp een willekeurige kant op wierp, van kleur veranderde en sneller begon te ademen.

Overigens betekent ‘gooien’ bij een octopus niet helemaal hetzelfde als bij mensen. Hoewel de onderzoekers daadwerkelijk één keer een dier een schelp met een tentakel zagen oppakken en als een soort frisbee zagen wegslingeren – een worp die overigens een andere octopus raakte – verloopt het in de meeste gevallen iets anders. De dieren houden dan iets in hun tentakels onder het lichaam en schieten dat met een straal water naar hun doelwit.

Dergelijk ‘gooi’-gedrag bij dieren is zeldzaam. Of zoals de onderzoekers schrijven: ‘Worpen met andere individuen uit de eigen populatie als doelwit zijn de minst voorkomende vorm van niet-menselijk gooien.’ De meeste dieren laten hun eigen soort- en groepsgenoten dus met rust, al is van bijvoorbeeld chimpansees bekend dat ze soms ook spullen naar elkaar gooien.

Het werpen naar andere soorten is ook zeldzaam, maar iets minder. Eerder dit jaar verscheen in vakblad Arctic bijvoorbeeld een onderzoek dat beschrijft hoe ijsberen stukken steen of klompen ijs als wapens gebruiken bij hun jacht op walrussen.

Ook de octopussen raakten met hun gegooi soms andere dieren, waaronder vissen – al leek dat eerder per ongeluk te gaan. In twee gevallen raakten ze zelfs het statief van de camera van de onderzoekers. Of dat een vorm van rebellie was tegen hun rollen in een tentakelrijke tegenhanger van Big Brother is overigens onbekend.

Meer over