Nieuws

WHO slaat alarm: anderhalf miljoen mensen verstoken van tuberculosezorg door coronamaatregelen

De maatregelen tegen corona hebben een onverwacht bijeffect: veel minder gevallen van tuberculose. Of dat goed nieuws is, is een tweede. Misschien blijven er ook tuberculosegevallen onopgemerkt.

Tuberculosepatiënten in Heliomare in Wijk aan Zee, begin jaren vijftig. Beeld NTR/VPRO
Tuberculosepatiënten in Heliomare in Wijk aan Zee, begin jaren vijftig.Beeld NTR/VPRO

In ons land turfde men in 2020 in totaal 623 tbc-gevallen, 131 minder dan het jaar ervoor. Dat is de grootste daling in vijftig jaar, aldus het RIVM. Tijdens de lockdownmaand april was de hoeveelheid gevallen veel lager dan normaal. Dat alleen al bewijst dat de coronamaatregelen rechtstreeks met de daling te maken hebben.

Zo zullen de maatregelen overdracht van de luchtwegbacterie zijn tegengegaan, zegt landelijk coördinator tuberculosebestrijding Gerard de Vries (RIVM) desgevraagd. ‘Tuberculose wordt net zo overgedragen als de griep, via de lucht.’ Ook waren er minder immigranten die de bacterie meenamen.

Maar een heikeler punt is dat er misschien tbc-gevallen onontdekt zijn gebleven, omdat de zorg zwaar belast was en sommige huisartspraktijken tijdelijk sloten. ‘Met als gevolg dat de diagnose tuberculose niet altijd werd gesteld’, zegt De Vries. Dat zou ook verklaren waarom men in juni juist weer relatief veel tbc zag: in die maand werden de maatregelen versoepeld en kwamen gemiste gevallen wellicht alsnog boven water.

Alarm

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sloeg deze week internationaal alarm. Door de coronamaatregelen bleven vorig jaar zo’n anderhalf miljoen mensen verstoken van tuberculosezorg, aldus de WHO maandag in een rapport. De komende vijf jaar zou dat kunnen uitmonden in bijna 1,4 miljoen extra tbc-doden, becijfert de organisatie.

Tegen zulke aantallen weegt het voordeel van verminderde overdracht niet meer op, becijferen Amerikaanse infectiologen in The Lancet. Zelfs als de maatregelen de helft van de tbc-overdracht zouden voorkomen, zou de ziekte alleen al in India, Kenia en Oekraïne door minder diagnoses, uitgestelde zorg en geschrapte vaccinaties uiteindelijk 1,2 miljoen ziektegevallen en 375 duizend overlijdens extra geven, berekenden de wetenschappers.

‘Maar dit zijn wel problemen die je vooral in landen met een zwakker gezondheidssysteem ziet’, tekent De Vries aan. ‘In Nederland gaat de tuberculosezorg ook in coronatijd gewoon door.’ Een belangrijk deel van die zorg bestaat uit het opsporen van nieuwe gevallen en het begeleiden van patiënten bij hun antibioticakuur. Tuberculose is immers alleen te behandelen door een half jaar lang verschillende antibiotica te nemen, en de kuren af te maken.

Kroep weg

Het is niet de eerste keer dat de coronamaatregelen effect blijken te hebben op andere infectieziekten. Zo zijn er in ons land nauwelijks meer griepgevallen of luchtweginfecties, naar men aanneemt omdat de coronamaatregelen ook die virussen tegenhouden. En in de VS vonden wetenschappers een sterk verband tussen schoolsluitingen en de vermindering van een hele trits aandoeningen: kroep, griep, verkoudheid, oorontsteking, buikgriep, keel- en voorhoofdsholteontsteking.

Bijna driekwart van de 623 tbc-patiënten uit 2020 is geboren in een ander land, met als belangrijkste herkomstlanden Eritrea, Marokko, India, Indonesië en Somalië. Negen van de tien gevallen kwamen aan het licht doordat men zelf naar de dokter ging. De rest werd opgespoord bij screenings van nieuwkomers en via contactonderzoek van patiënten.

Jaarlijks eist tuberculose nog altijd tussen de 1,5- en 2 miljoen levens. ‘Terwijl het aantal mensen dat is overleden aan covid-19 schokkend is, doodt tbc bijna hetzelfde aantal mensen per jaar, en dat al vele decennia’ lang, merkte de Australische tbc-onderzoeker Andreas Kupz daarover op in een recent essay.

Meer over