De week in wetenschapTonie Mudde

Wat te doen tegen ziekmakend lange werkweken?

null Beeld

Ziekmakend lange werkweken zijn volgens de WHO een trend. Hoe is het tij te keren?

Tedros Adhanom Ghebreyesus heeft het er maar druk mee. Naast alle dagelijkse verklaringen en vergaderingen over de coronasituatie waarschuwde de WHO-baas deze week voor een ander gezondheidsgevaar: te hard werken. Volgens de nieuwste schatting, gebaseerd op statistieken van 154 landen, sterven er wereldwijd jaarlijks zo’n 745 duizend mensen aan hart- en vaatziekten doordat ze te lange werkweken maken.

De gezondheidsschade ontstaat door de werkstress zelf, of via de ellende die vaak gepaard gaat met stress, zoals slecht slapen, te veel alcohol drinken, weinig bewegen en ga zo maar door. De onderzoekers zagen de medische misère optreden bij werkweken van 55 uur en langer. Zoals de meeste dingen in de wereld, zijn ook die extreme werkuren oneerlijk verdeeld. Nederlanders werken gemiddeld 31 uur, blijkt uit cijfers van het CBS. Minder dan 1 op de 10 klokt hier structureel meer dan een 41-urige werkweek.

Toch zwoegen wereldwijd bijna een half miljard mensen 55 uur of meer per week, met name in Zuidoost-Azië en Afrika. En dat worden er in de loop der jaren steeds meer, aldus de trendanalyses van de WHO. Tedros waarschuwt bovendien voor een potentieel corona-effect op de arbeidsmarkt: met al dat thuiswerken vervaagt de grens tussen privé en werk, met het risico dat mensen de hele dag ‘aan’ staan voor de baas. Bij besparingen en ontslagen moeten de overgebleven werknemers bovendien vaak extra hard werken, aldus de WHO-topman.

Tedros Adhanom Ghebreyesus, de baas van de Wereldgezondheidsorganisatie, waarschuwt voor te lange werkweken. Beeld Getty Images
Tedros Adhanom Ghebreyesus, de baas van de Wereldgezondheidsorganisatie, waarschuwt voor te lange werkweken.Beeld Getty Images

De WHO luidt de noodklok en adviseert onder andere landen waar extreme werkweken gangbaar zijn wetten in te voeren die het aantal werkuren binnen de perken houden. Wat mij ook zinnig lijkt: werkgevers in die landen voorlichten over de zinloosheid van dit soort marathonweken. Zelfs een werkgever die maling heeft aan de gezondheid van zijn werknemers, zal toch wél geïnteresseerd zijn in de prestaties van het personeel.

Al in 1914 verkortte Henry Ford werkdag in zijn autofabrieken van negen naar acht uur. Hij ging personeel voor die acht uur zelfs beduidend meer betalen dan voor hun eerdere langere werkdagen. Ford besefte dat vrije tijd vanuit werkgeversperspectief geen ‘verloren tijd’ is, maar juist nodig om de energie van mensen op peil te houden. Dat veel bedrijven zijn voorbeeld volgden, werkte overigens ook in Fords voordeel: wie vrije tijd heeft, koopt meer producten (en dus ook auto’s) dan wie nooit buiten de muren van fabriek of kantoor komt.

Een langlopend onderzoek onder ambtenaren, de zogeheten Whitehall II-studie, laat zien dat wie belachelijk lange werkweken maakt beduidend minder presteert op een hele batterij aan testjes op het gebied van onder meer intelligentie en geheugen dan ambtenaren die ‘normale’ werkweken draaien.

Natuurlijk, er zijn mensen die bizar lange werkdagen maken omdat ze zelf niet anders willen. Maar bij een meerderheid zal het om de verkeerde redenen zijn: een baas die het van je eist of een cultuur waarbij iedereen loopt te pronken met hoeveel uren ze hebben gemaakt, onder het motto ‘kijk mij eens hart voor de zaak hebben’.

Leidinggevenden die het goede voorbeeld geven zijn cruciaal bij een gezonde werk/privé-balans. Hoe zou dat bij WHO-baas Tedros zelf zijn? Ik zie hem zó vaak verschijnen in de media dat het me niks zou verbazen als hij ook minimaal 55 uur aantikt. Misschien moet hij zijn taken vaker door een collega laten waarnemen. Als daar kritische vragen van journalisten over komen, lijkt dit mij een prima antwoord: ‘Heeft u ons onderzoek over ongezond lange werkweken gelezen? Tedros is even een dagje chillen op het strand en morgen weer fris op het werk.’