Doe mij er ook zo een!universele vertaalmachine

Wanneer hebben we een universele vertaalmachine zoals in Star Trek?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefictionfilms en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: de universele vertaalmachine uit Star Trek.

Universal translator Star Trek

Wat?

Een machine die ervoor zorgt dat taal geen barrière meer vormt en direct vertaalt wat je gesprekspartner zegt.

Waar gezien?

In Star Trek, maar ook in bijvoorbeeld Doctor Who of The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy, hebben personages geen enkele moeite elkaar te verstaan. Of je nu een mens treft of een buitenaardse Vulcan of Klingon, iedereen lijkt Engels te spreken.

Hoe dichtbij zijn we?

Wanneer je een serie maakt waarin wezens uit verschillende hoeken van de Melkweg de hoofdrol spelen, kan de kakofonie aan geknauw, gegrom en geratel uit allerhande buitenaardse lichamen al snel bijzonder desoriënterend worden. Een apparaat dat alles ratel-vrij naar je eigen taal vertaalt – een ‘Universal Translator’, zoals Star Trek het noemt – is dan wel zo handig.  

Ook in het echte leven zijn dergelijke machines van harte welkom. Niet om met aliens te praten natuurlijk, maar om ons verstaanbaar te maken voor mensen die kosmisch gezien een miezerig eindje verderop wonen. Met zo’n 6.500 talen op de wereld is dat geen overbodige luxe. 

Stel je voor: eindelijk hoef je op de camping in Frankrijk niet langer te struikelen over je almaar afkalvende middelbareschool-vocabulaire. En op reis naar, pak ’m beet, Japan snap je plots elk bord op straat en praat je moeiteloos met elke local. Het is niet zo gek dat van alle begerenswaardige sciencefictiongadgets een universele vertaalmachine misschien nog wel het vaakst geprobeerd is.

Dat dat bijzonder lastig is, bewijzen diensten als Google Translate en Microsoft Translator, die nog altijd niet in de buurt komen van een menselijke vertaler. Bovendien is het lezen van een vertaling op je scherm niet hetzelfde als de échte Star Trek-ervaring, waarbij je je gesprekspartner in de eigen stem hoort praten in een taal die jij verstaat. 

Toch komt ook dat langzaam dichterbij. Neem bijvoorbeeld Travis Touch Go, een apparaatje dat gesproken zinnen direct vertaalt en uitspreekt in een andere taal – een van meerdere vergelijkbare gadgets en apps die online worden aangeboden. Het resultaat is verre van perfect en alles komt eruit in dezelfde standaardstem, maar volgens technologiewebsite TechRadar is-ie toch ‘heel handig op reis’.

Ondertussen werken bedrijven wereldwijd aan de volgende stap. Zo introduceerde Google vorig jaar bijvoorbeeld ‘Translatotron’, waarbij ze de technologische spierballen van hun kunstmatig intelligente vertaalsysteem lieten rollen. Het resultaat? Ze konden een gesproken zin direct vertalen - mét behoud van het originele stemgeluid. 

Haperingsloos Klingon vertalen naar Engels is het nog niet, maar het komt langzaam maar zeker in de buurt.

HOE WETENSCHAP EN SCIENCEFICTION ELKAAR BEÏNVLOEDEN

Wanneer zoeven we op een zweefskateboard door het park à la Back to the Future 2?

Sneller dan het licht vliegen zoals in Star Trek, wanneer kan dat?

Computers bedienen zonder aanraking, zoals in Minority Report, wanneer kan dat?

Meer over