Wetenschap

Wanneer gebruiken we naaldloze injecties zoals in Star Trek?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefictionfilms en -series en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: de hypospray, de naaldloze injectiemethode uit Star Trek.

George van Hal
null Beeld rv
Beeld rv

Wat?

Injectie zonder naald.

Waar gezien?

In Star Trek is het voor mensen met prikangst goed toeven. Moet je iets worden toegediend? Dan zet een arts even de hypospray op je arm en psssht de boel is klaar. Geen centje pijn.

Hoe dichtbij zijn we?

Het zal misschien verbazen, maar... de hypospray bestaat allang. Sterker nog: de hypospray is een van de weinige futuristische gadgets die al bestonden toen The Original Series, zoals hij tegenwoordig heet, in de jaren zestig voor het eerst op televisie te zien was.

De voornaamste reden dat Star Trek de spray ging gebruiken, was dan ook niet dat het een speculatieve toekomsttechnologie betrof, maar doordat zender NBC er strikte regels op nahield die het niet toelieten injectienaalden op televisie te tonen.

Echte hyposprays zijn overigens beter bekend onder de verzamelnaam ‘jet injectors’, al was er in de jaren zestig en zeventig zelfs eentje op de markt die de merknaam ‘Hypospray’ droeg.

Maar: als naaldloze injecties al zo lang bestaan, waarom gebruiken we ze dan nu niet massaal bij het toedienen van coronavaccins? Grofweg een derde van de Nederlanders heeft een milde vorm van prikangst, en 1 op de 1.000 volgens de overheid zelfs zo sterk dat zij elke confrontatie met een naald vermijden. Dan is een naaldloos alternatief natuurlijk zo gek nog niet.

Sterker nog, bij de vaccinatiecampagnes in de jaren zestig en zeventig waren zulke naaldloze injectiemethodes heel gebruikelijk. Tot dat later bleek dat jet injectors in de praktijk niet helemaal veilig waren.

De apparaten werken door een waterstraal met hoge snelheid en onder fikse druk op de huid te schieten. De straal is zo dun, dat je de injectie niet voelt. Net zoals je het in de regel niet voelt wanneer een mug je in je arm prikt.

Maar die dunne vloeistofstraal kan wél spatten, vergelijkbaar met wat er gebeurt wanneer je een hogedrukspuit op een tuintegel richt. In het gespat kunnen bloeddeeltjes, virussen of bacteriën op het apparaat komen. Soms zelfs komen ziekmakers in de volgende lading vaccinvloeistof terecht, zo lieten onderzoekers in 2006 met hogesnelheidsopnamen zien in het vakblad Nature Reviews Drug Discovery. Op die manier kun je het ene gehyposprayde individu besmetten met ziektekiemen van de ander, concludeerden onderzoekers al in 1999.

Overigens betekent dat niet dat hyposprays definitief onbruikbaar zijn. Ook nu nog zijn er een aantal veilig genoeg bevonden voor toelating op de markt. Tegelijk werken onderzoekers over de hele wereld aan moderne varianten, die hopelijk vrij zijn van dergelijke problemen.

Aan de Universiteit Twente wordt gewerkt aan een variant die aan de buitenkant oogt als een regelrechte kopie van het beroemde Star Trek-apparaat en die de waterstraal versnelt met behulp van een hete laserstraal. Als die wél veilig prikt, kunnen we de naald misschien alsnog met een simpele psssht naar de medische geschiedenisboeken verplaatsen.

Meer over