ColumnKeulemans in quarantaine

Waar is mijn reuk gebleven? En krijg ik hem weer terug?

null Beeld

Alledaagse vragen over het virus, elke woensdag beantwoord door wetenschapsredacteur en ‘coronaverslaggever’ Maarten Keulemans. Ook een vraag? Mail het openredactie@volkskrant.nl, onder vermelding ‘Keulemans’.

Als ik de huiskamer binnenstap, komt een muur van geuren me tegemoet. ‘Wauw. Het lijkt hier wel een parfumwinkel!’ Mijn partner kijkt me schuldbewust aan. Voor haar op tafel een reeks parfumflesjes. ‘Sorry. Ik wilde weten of mijn reuk het nog doet.’

Zo begon het, bij ons thuis: met plotseling reukverlies bij mijn vriendin (ze is hersteld inmiddels, dank u). En ze is de enige niet. Bij liefst 80 procent van de covidpatiënten is reukverlies een van de symptomen en dat is zoveel dat er inmiddels wetenschappers zijn die ervoor pleiten om reukverlies officieel uit te roepen tot een van de definiërende symptomen.

Raar eigenlijk. Bij griep en verkoudheid kunnen reuk en smaak ook verminderen, maar doorgaans gaat dat geleidelijk en komt het doordat de neus verstopt raakt. Bij corona is dat anders. Vaak is het reukverlies er opeens, van de ene dag op de andere. En van een verstopte neus is meestal geen sprake.

Het zou wel eens kunnen dat het virus, schrik niet, de trilhaartjes van uw reukcellen afblaast. Het geurcentrum is verbonden met de buitenwereld via een laag cellen met minuscule haartjes die helemaal bovenin uw neusholte door het slijmvlies steken. Die haartjes vangen geurmoleculen uit de lucht op met gespecialiseerde eiwitten en zetten ze om in subtiele elektrische signaaltjes aan de zenuwcellen daarboven.

Maar toen wetenschappers van de Universiteit Parijs-Saclay goudhamsters infecteerden met het virus, zagen ze iets opmerkelijks. Het virus richtte al binnen twee dagen enorme ravage aan in het slijmvlies bovenin de neus, met als resultaat ‘grootschalig verlies van trilharen voor de geurdetectie’, aldus de Fransen. Logisch dat het geurverlies zo plotseling intreedt.

Het zijn gelukkig niet zozeer de reukzenuwen zelf die worden aangetast, zag het Franse team, en dat klopt met een ontdekking die Amerikaanse onderzoekers min of meer gelijktijdig deden: vooral de steuncellen eromheen worden aangetast. Die zijn bezaaid met ‘ACE2’-receptoren, de moleculaire poriën waarlangs het coronavirus cellen binnenglipt.

Ontregelend, vinden veel mensen die het hebben meegemaakt. ‘Geváárlijk ook!’, mailde een Volkskrant-lezer, die het beleefde. ‘Kaneel ruik ik nog wel, maar brandlucht te laat. Help, mijn koken!’

Gelukkig is er ook goed nieuws. Experts gaan ervan uit dat het reukverlies meestal na een of twee weken weer wegtrekt, als het slijmvlies herstelt en de haartjes weer aangroeien. Dat zou kan verklaren waarom veel coronapatiënten tot hun verrassing ontdekken dat hun reukzin niet zozeer helemaal weg is, maar vooral ánders is: parfum ruikt ineens naar alcohol, koffie naar dor hout. Een teken dat uw reukcentrum zijn verbindingen opnieuw aan het inregelen is, zoals een computer die na het aanzetten een voor een zijn programma’s opstart.

Tenminste: dat is zoals het hoort te gaan. Bij zo’n 8 procent is de reuk na vijf weken nog niet terug, vond een Brits volgproject van ex-patiënten. Heldere cijfers hoe dat verder gaat, ontbreken.

Meer over