ColumnIonica Smeets

Voor de zoveelste keer vroeg ik me af of Baudet zelf gelooft wat hij vertelt

null Beeld
Ionica Smeets

Toen Thierry Baudet laatst weer eens kwam aansjouwen met een misleidende grafiek, omschreef de Britse journalist Gordon Darroch hem als een bullshitician. Dat is een samentrekking van de woorden bullshit (vertalen lijkt me onnodig) en statistician (statisticus). Vervolgens had Darroch heel wat woorden en plaatjes nodig om uit te leggen wat er allemaal mis was met de grafiek van Baudet en de 5.500 extra sterfgevallen die de politicus daarin aanwees. Het waren de gebruikelijke trucs: gerommel met de assen, oude cijfers gebruiken en gegevens uit verschillende bronnen onjuist combineren.

Voor de zoveelste keer vroeg ik me af of Baudet zelf geloofde wat hij vertelde. Had hij deze analyse heel onhandig uitgevoerd, zoals veel mensen overkomt die slecht zijn met getallen en overtuigd van hun eigen gelijk? Of wist hij donders goed dat het niet klopte wat hij deed en verdraaide hij bewust de cijfers? En welke van de twee scenario’s zou ik nu eigenlijk erger vinden?

Deze week las ik Drang naar samenhang – De psychologie van het begrijpen van Rolf Zwaan en begreep ik dat mijn beeld van de wereld weer eens wat te naïef was. Zwaan schrijft: ‘Volgens de vader van het onderzoek naar bullshit, de filosoof Harry Frankfurt, zijn we aan het bullshitten wanneer we niet weten of wat we zeggen waar is of niet, en dit ons ook niet kan schelen.’

Zwaan legt vervolgens uit dat bullshitten veel makkelijker is om te doen dan liegen en dat het doel niet is om mensen van bepaalde feiten te overtuigen. Nee, het doel van bullshitten is om te laten zien waar jij voor staat, hoeveel je weet, hoe betrokken jij bent en wat voor visie je hebt. Dát is dus wat een bullshitician doet: hij strooit met cijfers waarvan hij zelf niet weet of die kloppen en dat interesseert hem ook helemaal niet. Hij wil alleen maar laten zien waar hij voor staat.

Rolf Zwaan geeft in zijn boek ook voorbeelden van kleinere vormen van bullshitten. Bijvoorbeeld als je in een vergadering wordt gevraagd om ergens op te reageren, terwijl je helemaal niet aan het opletten was. Je kreeg alleen nog net mee dat de spreker voor je bezorgd klonk. Dan bullshit je iets als: ‘Ik deel jouw bezorgdheid’ en met een ‘Ik vraag me af hoe anderen hierin staan’ kom je sympathiek en betrokken over, terwijl je nog steeds geen idee hebt waar het gesprek überhaupt over ging. (Ik hoop zeer dat kantooramazone Japke-d. Bouma eens een complete rubriek zal wijden aan voorbeelden van dit soort bullshit-vergadertrucs.)

Nu vraag ik me wel af hoe zinvol het is om bullshit te gaan corrigeren zoals Gordon Darroch deed, want het gaat dus helemaal niet om de cijfers en de feiten. Maar goed, ik ben toch blij dat Darroch de moeite deed om recht te zetten wat Baudet beweerde – en dat hij daarbij het geweldige woord bullshitician introduceerde.

Meer over