Verwoeste eileiders

Elk jaar raken zestigduizend Nederlanders besmet met de geslachtsziekte chlamydia. Vaak lopen zij door met deze infectie, zonder ooit lichamelijke klachten te ontwikkelen....

'IK BEN niet altijd braaf geweest, dus het is mijn eigen schuld dat ik chlamydia heb opgelopen', vindt mevrouw Dijkstra (40). Wanneer ze precies met de geslachtsziekte besmet is, weet Dijkstra niet. Het moet ergens tussen haar 17de en 27ste gebeurd zijn. 'In die tijd vree je veilig om niet zwanger te worden. Dus ik gebruikte de pil. Ik keek alleen altijd even of een man geen druiper had.'

Duidelijke symptomen van de seksueel overdraagbare aandoening (soa) chlamydia heeft Dijkstra nooit gehad. 'Als ik terugdenk, was er wel een periode dat ik buikpijn had.' De dokter kon niets vinden. 'Maar die buikpijn was waarschijnlijk de ontsteking die mijn eileiders heeft verwoest.'

Dijkstra ontdekte dat ze een chlamydia-infectie had, toen ze op haar 27ste een vaste partner kreeg en het niet lukte zwanger te worden. Haar man is niet op de hoogte van de wisselende contacten en one night stands die mevrouw Dijkstra voor zijn tijd had. Daarom wil ze haar verhaal onder een gefingeerde naam vertellen.

De chlamydia-infectie van Dijkstra werd behandeld, maar haar man werd niet getest. 'De dokters zeiden dat mannen nergens last van hebben.' Kort daarna kreeg hij een ontsteking van zijn bijbal, één van de symptomen van chlamydia. Een antibiotica-kuur hielp. Voor mevrouw Dijkstra waren de gevolgen ernstiger: zij kon geen kinderen krijgen.

Chlamydia is de meest voorkomende soa in West-Europa. De bacterie chlamydia trachomatis wordt, net als andere soa, overgedragen door onveilig seksueel contact. Jaarlijks lopen in Nederland ruim honderdduizend mensen een geslachtsziekte op, waarbij chlamydia het meest voorkomt met zestigduizend nieuwe gevallen per jaar.

Met een antibiotica-kuur is chlamydia goed te behandelen, maar dan moet je wel weten dat je het hebt. En dat is precies het probleem van deze geslachtsziekte: zo'n 70 procent van de vrouwen en de helft van de mannen die besmet zijn, merkt er niets van. Zij gaan niet naar de dokter en kunnen ongemerkt anderen besmetten.

Voor vrouwen heeft chlamydia de ernstigste gevolgen. Ze kunnen er onvruchtbaar van worden zonder ooit lichamelijke klachten te hebben gehad. Chlamydia is oorzaak nummer één van onvruchtbaarheid bij vrouwen, zegt gynaecoloog O. Bleker, hoofd afdeling verloskunde en gynaecologie van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Jaarlijks worden duizend vrouwen onvruchtbaar door een chlamydia-infectie. Daarbij hebben ieder jaar driehonderd vrouwen een buitenbaarmoederlijke zwangerschap als gevolg van chlamydia.

Bij één op de vijf vrouwen leidt chlamydia tot een ontsteking van de eileiders. Hoe vaker een vrouw dit heeft gehad, hoe groter de kans dat zij onvruchtbaar is. Bij de eerste ontsteking is die kans 10 à 20 procent. Bij de derde al meer dan 60 procent.

Als er al klachten zijn, zijn die vaak vaag. Een branderig gevoel bij het plassen of afscheiding uit penis of vagina kan op chlamydia wijzen. Vrouwen kunnen ook last hebben van tussentijdse bloedingen, pijn bij het vrijen of buikpijn. Mannen krijgen soms pijn in hun balzak. Over het algemeen geen klachten waarmee je direct naar de dokter rent.

Vooral jonge vrouwen moeten bedacht zijn op vage klachten. Uit onderzoek van de Vrije Universiteit en de GG & GD in Amsterdam bleek dat 13 procent van de Amsterdamse vrouwen tussen de 15 en 19 jaar besmet was zonder het te weten.

De schrik is altijd groot als cliënten horen dat ze met chlamydia besmet zijn, weet sociaal-verpleegkundige J. Heijnen van de soa-polikliniek van de GG & GD in Amsterdam. 'Veel mensen laten zich voor de zekerheid testen, terwijl ze geen klachten hebben. Als ze dan chlamydia blijken te hebben, zijn ze stomverbaasd. Zeker als ze een vaste partner hebben.'

Zoals de 20-jarige vrouw die hij onlangs op zijn spreekuur kreeg nadat bij haar chlamydia was gediagnostiseerd. 'Ze barstte in snikken uit, want het was de tweede keer in een half jaar. Ze realiseerde zich dat dit de kans op vruchtbaarheidsproblemen verhoogt.' Behalve angstig, was de vrouw ook boos op haar partner. Ze had het afgelopen half jaar alleen met hem gevreeën. Bij haar eerste infectie was hij meebehandeld. Hij kon de enige zijn die haar had besmet, wat betekende dat hij was vreemdgegaan.

CHLAMYDIA is erg besmettelijk. Een vrouw die onveilig vrijt met een besmette man heeft 50 procent kans chlamydia op te lopen. Andersom is deze kans lager, ongeveer 25 procent per seksueel contact. Ter vergelijking: bij onbeschermde geslachtsgemeenschap met iemand die met HIV (het virus dat aids veroorzaakt) is geïnfecteerd, is de kans rond de 1 procent besmet te worden.

'Een van de grote valkuilen is dat mensen denken dat condooms volledig beschermen tegen geslachtsziekten', zegt Heijnen. Tegen HIV beschermt een condoom goed volgens de sociaal-verpleegkundige. 'Maar chlamydia heb je zo te pakken. Bij geslachtsgemeenschap beschermt het condoom je wel tegen chlamydia. Maar als je bij het voorspel op elkaar ligt en de penis strijkt zonder condoom even langs de vagina, dan kan de infectie al zijn overgebracht.' De chlamydia bacterie zit behalve in sperma in voorvocht, vaginaal vocht en slijmvliezen.

De kennis over soa is de afgelopen jaren toegenomen, maar nog niet voldoende, volgens directeur T. Coenen van de stichting soa-bestrijding. Uit recent onderzoek van de stichting blijkt dat tweederde van de seksueel actieve heteroseksuelen tussen de 15 en 35 weet dat chlamydia een soa is.

Ook verpleegkundige H. van Bijnen van de soa-polikliniek van de Amsterdamse GG & GD merkt dat het kennisniveau over soa de laatste tijd is gestegen. 'Een paar jaar geleden wisten mensen totaal niet wat chlamydia was. Het klonk ze uitheems in de oren en ik moest veel uitleggen.' De minderheid die er nu nog nooit van heeft gehoord bestaat vooral uit jongeren tussen de 15 en 20, die toch al niets van soa weten, zegt Bijnen.

De voorlichtingscampagnes van de stichting soa-bestrijding over de afgelopen tien jaar hebben geholpen, zegt Th. Sandfort. Hij is sociaal-psychologisch onderzoeker bij de Universiteit Utrecht en het Nederlands Instituut voor Sociaal Sexuologisch Onderzoek (NISSO).

Sandfort wijst erop dat het accent van de campagne pas sinds 1993 is verschoven van aids naar soa in het algemeen. Zes jaar is volgens Sandfort een relatief korte periode om alle mensen voor te lichten en ze ook nog hun gedrag te laten veranderen. In de campagne van 1996 stond chlamydia voor het eerst volop in de aandacht. Als nummer één in de soa-toptien.

Weet hebben van soa is volgens Sandfort iets heel anders dan denken dat het jezelf kan overkomen. 'De mens zit zo in elkaar dat hij altijd denkt dat anderen meer risico lopen.' Of mensen onveilig vrijen hangt volgens de sociaal-psycholoog niet alleen af van hoe ernstig ze de gevolgen hiervan vinden, maar ook hoe groot de kans op die gevolgen is. Op grond van deze inschattingen maakt iedereen zijn eigen emotionele afweging.

SOCIAAL-verpleegkundige Heijnen haalt het voorbeeld aan van een 21-jarige man die op zijn spreekuur kwam. De man bezocht de GG & GD voor een algemeen onderzoek naar geslachtsziekten omdat hij het afgelopen jaar af en toe een licht branderig gevoel had bij het plassen. Chlamydia bleek de oorzaak en Heijnen legde uit dat de man de vrouwen moest waarschuwen met wie hij de afgelopen jaren seksueel contact had gehad.

De man vond dit onnodig. 'Vooral mannen komen met de meest prachtige verklaringen waarom waarschuwen van (ex)partners niet hoeft', vertelt Heijnen. 'Ik moet vaak aandringen.' Zo vond deze cliënt het waarschuwen van één vrouw niet nodig omdat ze alleen orale sex hadden gehad. Met een ander had hij een condoom gebruikt en met een derde was het immers al meer dan vijf maanden geleden. De vierde had geen klachten en nummer vijf had nog nooit met iemand anders seks gehad. Allemaal ongeldige argumenten, benadrukt Heijnen nog maar eens.

Hij heeft de ervaring dat mannen nonchalanter met geslachtsziekten omgaan dan vrouwen. De consequenties van chlamydia zijn ook minder ernstig voor een man. Mevrouw Dijkstra heeft haar ex-partners ook nooit gewaarschuwd. 'Ik zag geen mogelijkheid te achterhalen door wie ik was geïnfecteerd en van sommigen wist ik niet eens de achternaam. Bovendien zeiden de artsen destijds niet dat je je partners moest waarschuwen, zoals nu.'

Inmiddels heeft Dijkstra een in vitro fertilisatie (ivf) behandeling ondergaan en is ze ondanks haar verstopte eileiders bevallen van een tweeling. Met haar man heeft ze nooit gesproken over de oorzaak van haar chlamydia-infectie. 'Dat was niet nodig. Hij heeft mij geen verwijten gemaakt. Het was gewoon zo.'

Meer over