de vijf valkuilen

Versneld versoepelen, maar welke gaten zitten er in de coronaverdediging?

De grote rondvaartboten zijn in de Amsterdamse grachten ingeruild voor kleinere, open sloepen of privéboten, 15 juni. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De grote rondvaartboten zijn in de Amsterdamse grachten ingeruild voor kleinere, open sloepen of privéboten, 15 juni.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zaterdag is het zo ver: vrijwel alle coronamaatregelen komen te vervallen. Af mogen dan de mondkapjes, weer open gaat het nachtleven. Maar in de coulissen wriemelt het virus. Aan welke stenen kan Nederland zich een tweede keer stoten?

1| De varianten

Bevestigd is het nog niet, maar in onder meer Rotterdam lijkt de deltavariant in opmars. Bij steekproeven rond het havengebied, aan de zuidkant van de stad, duikt de virusvariant vaak op. ‘We hebben partijen waarbij het de helft is’, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans. Ook bij rioolwatermetingen vindt men aanwijzingen dat de extra besmettelijke deltavariant in de Maasstad in opmars is.

Zeker, het gaat goed met de epidemie, constateert het OMT in zijn meest recente advies. De besmettingen zijn in zo’n vrije val gekomen, dat de experts ‘geen reservering’ zien om versneld te versoepelen. Maar dan moet het wel een beetje mee zitten, schrijft het OMT daar in de kleine lettertjes bij. In het najaar, als het snotterseizoen weer aanbreekt, zal de R-waarde immers oplopen tot ‘vlak onder de 1’. En dan is er nog maar een klein duwtje nodig om de R weer bóven de 1 te krijgen – een epidemie die groeit.

En virusvarianten die zich extra snel verspreiden, zijn zo’n R-verhogend duwtje. Dat weten we al sinds de ‘Britse variant’ eind vorig jaar de dalende besmettingscijfers ineens weer een zwieperd omhoog gaf. ‘De vraag is hoe snel dit delta-effect zich in ons land gaat aandienen’, zegt Koopmans. ‘De verwachting is dat het aantal ziekenhuisopnames voorlopig laag blijft, en dat we pas in het najaar weer een stijging zullen zien. Maar het is wel spannend.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

2| De reizigers

Opvallende studie in vakblad Nature: vorig jaar zomer blijken vakantiegangers een variant van het virus genaamd ‘20E’ vanuit Spanje te hebben uitgestrooid over heel Europa. Geen probleem, de variant was niet extra besmettelijk of gevaarlijk. Maar de zaak laat wel zien ‘hoe een variant snel dominant kan worden, zelfs zonder substantieel voordeel in overdrachtssnelheid’, aldus de groep, onder leiding van geneticus Richard Neher (Universiteit van Basel).

‘Ik zou daarom zeggen: ga niet op vakantie naar gebieden met een hoge incidentie. Je wilt gewoon niet het risico lopen dat we straks toch nog een klein piekje krijgen’, zegt veldepidemioloog Amrish Baidjoe daarom. Want sinds juni geldt er weliswaar een quarantaineplicht voor reizigers uit gebieden met zeer hoog coronarisico, die plicht is ‘tot nu toe onvoldoende gebleken’ om virusvarianten buiten de deur te houden, schrijft ook het OMT met zoveel woorden.

En dan geldt het toch al soepele systeem van thuisquarantaines ook nog eens alleen na een bezoek aan een ‘zeer hoog risicogebied’. De afgelopen weken alleen al bleken honderden, veelal jonge mensen met het coronavirus te zijn teruggekeerd uit feestparadijzen zoals Albufeira, in het op papier risicovrije Portugal. En dan moet de zomervakantie nog goed en wel beginnen.

3| De horeca

Het gebeurde eerder in café Van Rijn in Nijmegen, in café De Kleine Beurs in Hillegom en in restaurant Alte Scheune bij Groningen. Tientallen mensen raakten er besmet, na een gezellige avond in nabijheid van een nietsvermoedende ‘superverspreider’, iemand die ongewoon besmettelijk is.

Als de horeca verder open gaat, zullen ook dergelijke clusters weer opduiken, verwachten kenners, al helemaal omdat vooral jongeren nog niet volledig zijn gevaccineerd. Zaak is dan om er snel bij te zijn, schrijft het OMT, maar de vraag is of dat genoeg is: vorig jaar lukte het ook niet om met bron- en contactonderzoek de heropleving van het virus tegen te houden, en horecaclusters waren een belangrijke aanjager.

De ervaring leert inmiddels dat het virus vaak oplaait in de subculturen: bij uitgaanspubliek, bij jongeren, in lagere sociaal-economische groepen. ‘We zijn in een soort versnelde positieve sfeer aan het komen: het is klaar’, waarschuwt Baidjoe. ‘Maar er zitten gaten in de vaccinatiedekking, en daar kunnen nieuwe clusters ontstaan. Zeker nu veel mensen de tweede prik nog niet hebben gehad.’

4| De luchtverspreiding

In de persconferentie waarin premier Rutte de versoepelingen bekendmaakte, ontbrak één woord volledig: ventilatie.

Een ‘gemiste kans’, zei epidemioloog Alma Tostmann (Radboud UMC) al eerder tegen de NOS. Want nu het leven steeds meer zijn normale beloop neemt, zal men ook andere maatregelen meer moeten benadrukken. Zo voorkwam het openzetten van ramen en deuren op Amerikaanse basisscholen een op de drie besmettingen: pure winst.

‘Het zijn niet de zwaarste maatregelen waarover we het hier hebben’, vindt ook Baidjoe. ‘Dit moet je dus gewoon meenemen in je communicatieplannen. En helaas is dat niet gebeurd.’ Als voorbeeld noemt hij het weer werken op kantoor. Het kabinet had het over alleen over afstand houden, en gespreide werktijden. ‘Terwijl het zo simpel is: als je met zijn tienen gaat vergaderen, houd de deur open en probeer een raampje open te zetten.’

Iets soortgelijks geldt voor mondkapjes, die opeens zelfs bij contactberoepen niet meer hoeven. Een Duits-Chinese analyse, net verschenen in vakblad Science, beklemtoont andermaal dat mondkapjes als aanvulling op andere maatregelen belangrijk kunnen zijn, bijvoorbeeld bij pechgevallen waarbij de masseur, kapper of ober een superverspreider blijkt te zijn.

5| De ‘mild’ zieken

Is corona verslagen als de ziekenhuizen leeg zijn? Nou, nee.

Ook zonder de beruchte volle ziekenhuizen, is de ziektelast van het virus ‘aanzienlijk’, aldus het OMT. Nog altijd kunnen ongevaccineerden flink ziek worden, en dat langdurig blijven. Volgens een nieuwe Amerikaanse analyse, onder twee miljoen licht zieke patiënten, zoekt liefst een kwart van hen na maanden alsnog medische hulp, met klachten uiteenlopend van pijn en vermoeidheid tot hartklachten en benauwdheid.

Dat meer ‘gewone’ gezicht van corona is dan ook inzet van steeds meer discussie. Zo buigt de Gezondheidsraad zich momenteel over de vraag of het raadzaam is om middelbare scholieren te vaccineren om de epidemie verder te dempen, en onderzoekt men of er op den duur een derde prik nodig is om de bescherming tegen corona te versterken. De nieuwe vraag die zich aandient: hoever gaan we om het virus uit te bannen?

‘Het is de verwachting dat sars-cov-2 wereldwijd blijft circuleren’, constateert het OMT droogjes. ‘En daarmee ook in Nederland.’

Meer over