'Verre planeet is eigenlijk één grote vulkaan'

Op planeet 55 Cancri e lachen ze om de uitbarsting van de Calbuco-vulkaan in Chili. Een pufje; stelt niks voor. De verre planeet, op 41 lichtjaar afstand van de aarde heeft een gesmolten lava-oppervlak waar continu gigantische uitbarstingen voorkomen en zwarte aswolken de hemel verduisteren. 55 Cancri e is eigenlijk één grote vulkaan.

Vulkaanplaneet Beeld
VulkaanplaneetBeeld

Tenminste, dat suggereert Brice-Olivier Demory van het Cavendish-laboratorium in Cambridge in een artikel in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Demory en zijn collega's hebben de warmtestraling van de planeet gemeten met de Amerikaanse ruimtetelescoop Spitzer. Uit die metingen blijkt dat de temperatuur aan de dagzijde van 55 Cancri e gigantische schommelingen vertoont, tussen de 1.000 en 2.700 graden Celsius.

55 Cancri e (een van de exoplaneten die komende zomer een 'echte' naam zal krijgen van de Internationale Astronomische Unie) is een zogeheten superaarde. Zij is ongeveer twee keer zo groot en acht keer zo zwaar als onze thuisplaneet. In slechts 18 uur zwiert zij op 2,3 miljoen kilometer afstand rond de moederster, die veel op de zon lijkt.

Vanaf de aarde zien we de baan van de planeet vrijwel van opzij. Eens per omloop schuift zij voor de ster langs en onderschept zij een klein beetje sterlicht; op die manier is de grootte bepaald. Maar een halve omloop later verdwijnt de planeet achter de ster. Door de infraroodstraling van de ster vóór en tijdens zo'n bedekking te meten, en de metingen van elkaar af te trekken, houd je de warmtestraling van de planeet over. Die blijkt dus variabel te zijn.

Sceptisch

Demory en zijn collega's denken dat grootschalig vulkanisme de beste verklaring is. In hun artikel speculeren ze over vulkaanpluimen van vele honderden kilometers hoog. Kort na zulke enorme uitbarstingen wordt het hete, gesmolten oppervlak van de planeet verduisterd door wolken van as en uitgestoten vulkanische gassen, en meet Spitzer een lagere temperatuur.

'Als dit klopt, zou het een ongelooflijk mooie ontdekking zijn', zegt exoplanetenonderzoeker Ignas Snellen van de Leidse Sterrewacht. 'Maar het zijn moeilijke waarnemingen, op de grens van wat er nu mogelijk is. Ik ben nog sceptisch, en de toekomst zal uitwijzen of deze waarnemingen inderdaad kloppen.'

Snellens team doet ook metingen aan 55 Cancri e, met de Europese Very Large Telescope in Chili. Als de vulkanische activiteit tot een uitgestrekte 'exosfeer' van gasatomen leidt, is het misschien mogelijk de samenstelling daarvan op te meten. Dat vertelt je dan meteen iets over de samenstelling van het oppervlak.

Meer over