Nieuws

Uw auto, smartphone en spelcomputer zijn moeilijk leverbaar: de chips zijn op

Het wereldwijde tekort aan halfgeleiders gaat waarschijnlijk nog een paar jaar aanhouden, verwacht de baas van chipfabrikant Intel Pat Gelsinger. Wat betekent dit voor de consument?

null Beeld Getty
Beeld Getty

Honderdduizend. Dat is het aantal auto’s dat Volkswagen niet in elkaar kan schroeven als gevolg van het wereldwijde tekort aan chips. En het bedrijf zal deze achterstand ook niet inlopen, zei topman Herbert Diess deze week. Volkswagen is niet de enige autofabrikant met grote problemen; volgens schattingen zullen alle productieonderbrekingen de autosector dit jaar 55 miljard euro aan omzet kosten.

Andere fabrikanten zinnen op oplossingen om de schade te beperken. Zo besloot General Motors in zijn dikke pick-ups een slim kastje achterwege te laten vanwege het nijpende chiptekort. Dit kastje moet ervoor zorgen dat vier van de acht cilinders tijdelijk worden uitgeschakeld als ze niet nodig zijn. De zorg om de verkoop is nu even belangrijker dan goede sier maken op milieugebied.

Chips zitten overal in. In koffieapparaten, tv’s, oortjes, webcams en uiteraard ook in mobieltjes, tablets en laptops. Normaal gesproken doen ze op de vierkante millimeter onverstoorbaar hun noodzakelijke werk. Ze kosten bijna niets en zijn onmisbaar geworden in het dagelijks leven. En nu zitten we in een wereldwijde chipcrisis. Hoe komt dat?

Verstoord evenwicht

Het korte antwoord: corona. ‘Jarenlang heeft de wereldwijde chipindustrie prima gefunctioneerd’, legt Bram Nauta, hoogleraar elektrotechniek aan de Universiteit Twente, uit. De industrie plaatste zijn bestellingen bij de grote chipfabrikanten en die zorgden ervoor dat hun fabrieken constant op volle toeren draaiden. Dit evenwicht is nu verstoord.

Dat begon in de auto-industrie, die aan het begin van de coronacrisis ineens orders bij chipfabrikanten afzegde, uit vrees voor inzakkende verkopen en dus te grote voorraden. Maar de boekhouders – allergisch voor voorraden – maakten een peperdure vergissing, betoogt Nauta. ‘Ze dachten: we plaatsen wel weer een order op het moment dat we die chips weer nodig hebben. Niets aan de hand.’ Het liep anders.

Als gevolg van diezelfde coronacrisis nam ongeveer tegelijkertijd de vraag naar chips vanuit andere sectoren gigantisch toe. Alle apparatuur die met thuiswerken heeft te maken vliegt al een jaar lang over de toonbank. Webcams, laptops, tablets; ze zijn niet aan te slepen. Ook naar de laatste spelcomputers is veel vraag, nu de vrije tijd vooral thuis wordt doorgebracht. Sony kan door het tekort aan chips niet aan die vraag voldoen en verwacht dat het zeker nog maanden zal duren voor er weer genoeg PlayStation 5-spelcomputers zijn.

Apple op zijn beurt waarschuwde dat het de komende tijd niet aan de vraag naar iPhones kan voldoen, terwijl Samsung de introductie van een nieuwe smartphone overweegt uit te stellen. Bij mobieltjes spelen verschillende problemen. De nieuwste 5G-modellen herbergen meer chips dan voorgangers. En volgens chipmaker Qualcomm speelt ook de Amerikaanse boycot van Huawei mee. Andere fabrikanten proberen in het gat te springen dat Huawei achterlaat, waardoor ook hier de vraag naar chips stijgt. Iedere fabrikant probeert zijn eigen voorraad chips veilig te stellen. De Chinese mobieltjesmaker Xiaomi spreekt zelfs van ‘extreme tekorten’.

Hamsteren

Nauta: ‘Niet alleen autofabrikanten, iedereen die chips nodig heeft, is in paniek en doodsbang om met tekorten te worden opgezadeld.’ Dit stuwt de vraag nog verder op, een beetje vergelijkbaar met de situatie die vorig jaar ontstond toen sommige mensen paniekerig grote hoeveelheden wc-papier begonnen in te slaan.

Het gevolg van deze ontwikkelingen was dat alle chipfabrieken vol aan de bak moesten om aan de vraag te voldoen. Toen Toyota, Kia, VW en al die andere automerken weer behoefte hadden aan chips, was het te laat. De chipfabrieken hadden hun capaciteit immers hard nodig voor andere afnemers. VW en consorten konden achter in de rij aansluiten. Moderne auto’s kunnen niet zonder chips. Vaak gaat het om heel simpele, bijvoorbeeld om het raam open en dicht te doen. Een paar cent kost zo’n chip. Maar als die er niet is, kan de auto niet in elkaar worden gezet. De zuinige boekhouders kwamen dus bedrogen uit.

Net als bij mondkapjes (of wc-papier) simpelweg de productie opvoeren om aan de gestegen vraag te voldoen is geen optie. Althans, niet op de korte termijn. Het neerzetten van een moderne chipfabriek kost enkele tientallen miljarden euro’s, rekent Nauta voor. Eigenaren verdienen die hoge investeringen terug door hun fabrieken zo vaak mogelijk op volle capaciteit te laten draaien. ‘Als ze onder de 80 procent komen, maken ze al verlies’, aldus Nauta. Overcapaciteit is er dus nauwelijks.

Taiwan

Toch is geld niet het grootste probleem. Zo beloofde president Biden vorige week nog 37 miljard dollar om de bouw van chipfabrieken in de Verenigde Staten een extra zetje te geven. In de VS, in Europa en in China zijn chipfabrieken te vinden, maar de bulk wordt nu in Taiwan geproduceerd. Bijvoorbeeld Apple laat bij TSMC in Taiwan zijn chips vervaardigen. De Verenigde Staten willen minder afhankelijk van andere landen zijn.

De beperkende factor is tijd. Zelfs met 37 miljard in de broekzak zet je niet zomaar een fabriek neer. ‘Achter een simpel chipje schuilt een lange keten van leveranciers’, zegt Nauta. De belangrijkste speler in die keten is afkomstig uit Nederland: chipmachinemaker ASML. Wie een chipfabriek neerzet, komt moeilijk om de bijna-monopolist uit Veldhoven heen. ‘Ze werken daar nu dag en nacht’, weet Nauta, ‘maar zijn zelf ook weer afhankelijk van andere leveranciers.’ Niet voor niets stelde Cristiano Amon, de topman van chipmaker Qualcomm, onlangs in een interview met CNet dat er sprake is van een ‘gigantische crisis in de gehele keten’.

Qualcomm maakt chips van het meer geavanceerde soort. Zijn Snapdragonchip vormt het hart van menig modern Android-mobieltje. Apple ontwerpt zijn eigen chips, maar uiteindelijk worden ze allemaal in dezelfde fabrieken in Taiwan in elkaar gezet. In die fabrieken is het een strijd op de vierkante millimeter. Nauta: ‘Of het nu om een simpele of complexe chip gaat, uiteindelijk kan een fabriek maar een beperkt aantal vierkante kilometers aan chips maken per tijdseenheid.’ En zolang er geen nieuwe fabrieken staan, zal er aan de aanbodzijde niets veranderen en zullen de stoere pick-ups van GM op alle acht cilinders hun rondjes blijven rijden.