TechnologieInternetradio

Toch nog de wereld over: deze Nederlandse site neemt je mee langs radiozenders van Chili tot Japan

Beeld Eline van Strien

Voor wie thuiszit en toch over de wereld wil reizen: Radio Garden verzamelt radiozenders wereldwijd. Zodat je vanuit Nederland toch iets meekrijgt van muziek uit landen die nu onbereikbaar zijn.

Er schijnen mensen te zijn die hun vakantiebestemming bepalen door met een dartpijl op de wereldkaart te gooien. Zo avontuurlijk voelt ook Radio Garden, de website van de Nederlandse ontwerper Jonathan Puckey (37). Klik op zijn digitale wereldbol op een puntje in de Verenigde Staten, en je ontdekt de hiphopvariant van Kinderen voor Kinderen waarvan je nooit vermoedde dat die bestond. Ga naar een eiland ten oosten van Madagaskar, en je reist naar de jaren-tachtigbeats en zwoele Franstalige zanglijnen van sensuelle radio. Klik willekeurig ergens in Nederland, en wie weet schallen Nederlandstalige chansons op Tukker FM uit je speakers.

Puckey had het zelf ook niet voorzien. Dat de site die hij vier jaar geleden als semi-kunstproject begon, nu 25 duizend radiozenders en, op dit moment, 150 miljoen unieke luisteraars zou tellen. Of dat hij nu fulltime bezig zou zijn serieus de competitie aan te gaan met Spotify en Apple Music, met wat hij ‘een nieuwe manier van naar muziek luisteren’ noemt. Toch is het zo.

De afgelopen weken van thuisquarantaine schoten de luistercijfers van Radio Garden weer omhoog, zegt Puckey over de telefoon. Deze week zitten 37 procent van de luisteraars in lockdownland Spanje – ‘daar wordt het nu ontdekt’ – 18 procent in de Filipijnen en 7 procent in Italië. ‘Een Italiaanse man in thuisquarantaine mailde dat zijn gezin aan het dansen was op de wereldwijde radiozenders. Dat ontroert mij.’

Jonathan PuckeyBeeld Grainey Pictures

Wereldontvangers

Diep in de vorige eeuw bestonden ze al: wereldontvangers. Radio’s waarmee je aan de andere kant van de Atlantische Oceaan kon belanden. Hobbyisten speurden in het pre-internettijdperk de ether af, op zoek naar stemmen en muziek uit landen waar ze niet zomaar naartoe konden. Hilversum dankte er zelfs toeristen aan: buitenlandse ‘wereldluisteraars’ die de mediastad kenden van hun luisterbezoeken aan Nederland en haar met eigen ogen wilden zien.

Jonathan Puckey denkt eraan als hij in 2015 met het Instituut voor Beeld en Geluid om tafel zit. Het Instituut is mediapartner van een onderzoeksproject naar het idee dat radio over landsgrenzen gaat, van Europese universiteiten waaronder de Universiteit Utrecht. De academici bestuderen alles, van jingles tot de sociologische impact van Jamaicaanse radio op immigranten in Londen. Het Instituut wil het thema juist toegankelijk maken voor een breed publiek, en nodigt de Amsterdamse ontwerpstudio Moniker uit, waarvan Puckey de oprichter is.

Beeld Eline van Strien

Eerder maakte die studio een campagne waarbij duizenden mensen thuis één frame van een videoclip bijdroegen met hun webcam. Nu krijgen Puckey en zijn teamgenoten zo’n vijftigduizend euro om iets te maken over grenzeloze radio.

Zoals de generatie vóór Puckey met een wereldontvanger speelde, zo had de Amsterdamse ontwerper – zoon van de Britse beeldhouwer Thom Puckey – als tiener al met internetradio geëxperimenteerd. ‘Rond mijn dertiende begon ik een eigen stationnetje. Magisch.’ Bij ‘grenzeloze radio’ dacht Puckey meteen aan een kaart vol internetradiostations, van korrelige muziek uit het Midden-Oosten tot technoknallers uit Moskou.

Puckey zocht internetradiozenders in Afrika bij elkaar voor het prototype. De eerste versie werkte even ‘magisch’ als hij hoopte. ‘We zijn gewend geraakt aan algoritmes die muziek voor ons vinden. Maar klik op een radiostation in Nigeria, en je hoort een dj die daar woont, vanuit zijn huis naar de studio is gereden en zijn muzieksmaak deelt. Je tunet in op een andere plek.’

De website van Puckey, met inmiddels 25.000 radiostations wereldwijd.Beeld Jonathan Puckey

Communicatie over grenzen

Als je graag met een campagne viraal wil gaan, weet Puckey, lukt dat meestal niet. Het gebeurt eerder als je het niet van plan bent. In de week waarin Radio Garden wordt gelanceerd, met dan ‘slechts’ zo’n drie- tot vierduizend zenders, ontdekken miljoenen luisteraars wereldwijd de site. ‘Een eigentijds project dat een ode is aan grensoverschrijdende menselijke communicatie’, schrijft The Guardian in 2016. Puckey verschijnt op de Amerikaanse radiozender NPR. ‘Een onverwachts succes’, zegt Bas Agterberg van Beeld en Geluid.

Ook onverwachts: alle mails die binnenstromen. Van luisteraars, maar vooral van lokale radiozenders die ‘ook op de wereldbol willen’. Puckey krijgt het zo druk met bijhouden dat hij er fulltime mee bezig raakt. Hij stopt bij de studio om voor zichzelf te beginnen. Als onderdeel van de overeenkomst neemt hij de rechten van Radio Garden mee. ‘Het werd steeds populair in een ander land, dan kwamen er daar weer zenders bij. Het werd meer dan een gimmick waarin je grenzeloos kan ronddwalen. Er zijn zoveel toffe radiozenders – zoals Red Light Radio in Nederland – dat dit onze manier van luisteren kan veranderen.’

In het begin draait Puckey verlies: hij betaalt honderden euro’s per maand aan serverkosten. Maar met vijftig tot honderd nieuwe radiozenders per dag en een groep van een miljoen trouwe luisteraars, vooral in India, kiest hij voor één advertentiebannertje via Google in de app om inkomsten te genereren. De ontwerper wil niet zeggen wat de precieze inkomsten daarvan zijn, ‘maar het is genoeg om mij en twee vaste werknemers Radio Garden fulltime door te laten ontwikkelen.’

Organische groei

Het Instituut van Beeld en Geluid is niet meer aan Radio Garden verbonden, maar Agterberg blijft enthousiast over het platform. ‘In ons museum was het bijzonder om te zien: kinderen die met groot gemak stations van over de hele wereld aanklikten.’ Hoogleraar Golo Föllmer (Universiteit Halle) leidde het onderzoeksproject in 2016. Hij gebruikt Radio Garden nu soms om naar de radiozender in San Francisco te luisteren, die hij zich herinnert uit zijn studententijd daar, twintig jaar geleden. Hij vindt het ‘jammer’ dat alle links naar het wetenschappelijk onderzoek uit Radio Garden gehaald zijn.

Puckey wil Radio Garden zo inrichten dat publiek niet alleen komt luisteren en vervolgens weer naar Spotify vertrekt. Muziekjournalisten uit verre landen moeten nu tips gaan geven over de beste radiozenders. Investeerders tonen interesse in het project, maar voorlopig zit Puckey niet te wachten op grote partijen die zich erin gaan mengen, met als hoofddoel meer groei en inkomsten. ‘Het is mooi om te zien hoe het platform organisch groeit. Laatst werd het in Nigeria ontdekt. Dan zie je het aantal luisteraars daar toenemen en beginnen lokale zenders te mailen. Nu hebben we 86 Nigeriaanse stations, waarvan één met vette hiphop in het lokale pidgin-dialect.’

Deze zenders beveelt Puckey aan

Red Light Radio - Amsterdam

‘Dit Amsterdamse station zendt uit vanuit een klein studiootje op de Wallen. Elke dag draaien lokale en internationale artiesten sets.’

Theatre Organ Radio – Elk Grove, California, USA

‘Hier draaien ze 24 uur per dag orgelmuziek. Wat wil je nog meer?’

Arctic Outpost AM1270 – Longyearbyen, Noorwegen

‘We hebben gecheckt of dit eclectische zendertje op het Noorse eiland Spitsbergen wel echt was. Het is echt.’

Alpha Boys School Radio – Kingston, Jamaica

‘Deze reggaezender van een Jamaicaanse muziekschool zendt alleen muziek uit van oud-studenten.’

Radio Intens – Boekarest, Roemenië

‘De titel zegt het al: een volksmuziekzender die specialiseert in intens dansbare polka.’

Radio Kiribati AM 1440 – Tarawa Kiribati

‘Op dit eilandje wonen maar tienduizend mensen. Vaker wel dan niet hoor je ruis. Maar als je toevallig een uitzending te pakken hebt, voelt het extra speciaal.’

Truckers FM – Londen, Groot-Brittannië

‘Een obscuur station gerund door fans van een vrachtwagensimulatiegame, zodat ze in-game naar hun eigen radio kunnen luisteren (inclusief verkeersinformatie!)’

The Lot Radio – New York, USA

‘Dit onafhankelijk stationnetje wordt vanuit een zeecontainer op een leeg perceel in Brooklyn gerund. Veel dj’s uit het New Yorkse nachtleven draaien hier.’

FM-pirate – Poselok Kommunisticheskiy, Rusland

‘Een twitteraar stuurde deze door: ‘there’s a pirate station in the middle of siberia playing nothing but early 2000s style house music’.’

Meer over