Stamcellen gekweekt, embryo toch overleden

ANALYSE Het komt niet vaak voor dat een artikel bij publicatie in Nature al gepaard gaat met aanvullingen en correcties. Dat gebeurde deze week wel met een artikel over embryonale stamcellen van het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Advanced Cell Technology....

ANALYSE door Ben van Raaij

Dat had dan ook bij zijn ‘advance online publicatie’ eind augustus al tot flinke controverse geleid. Een controverse waaraan zowel Nature als de Amerikaanse president Bush het hunne bijdroegen.

Kern van het artikel is dat de ACT-onderzoekers een slimme manier lijken te hebben ontwikkeld om de ethische dilemma’s rond menselijke embryonale stamcellen, als potentieel multifunctionele wondercellen zo ongeveer de heilige graal van de regeneratieve geneeskunde, te omzeilen. Ze wisten twee stamcellijnen te kweken uit elk één cel, weggenomen uit een acht- tot tiencellig reageerbuisembryo.

Die cellen werden geoogst met dezelfde mechanische micromanipulatie-techniek die wordt gebruikt bij preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD). Daarbij worden ivf-embryo’s voor terugplaatsing in de baarmoeder gescreend op genetische defecten door één celletje voor onderzoek te verwijderen.

De truc is dat het donorembryo zich in theorie, net als bij PGD, na implantatie normaal verder kan ontwikkelen. Het wordt dus niet vernietigd, wat de grootste ethische kritiek is van tegenstanders van embryonaal stamcelonderzoek in de VS. Aardige bijkomstigheid: het veiligstellen van een noodrantsoen ‘eigen’ embryonale stamcellen voor later in het leven zou een standaard-bestanddeel van PGD kunnen worden.

Het probleem was, bleek eind augustus al meteen, dat het artikel door Nature in persberichten incorrect was gehypt. Stamcellen gekweekt, embryo gezond! In werkelijkheid hadden de auteurs wel twee stamcellijnen weten te kweken uit twee embryonale cellen, maar ze hadden bij hun vele pogingen steeds meerdere cellen uit elk embryo gehaald, en die hadden dat uiteraard niet overleefd.

Strikt genomen was met het onderzoek dus alleen aangetoond dat stamcellijnen uit één embryonale cel kunnen worden gekweekt, niet dat de embryo’s die procedure ook overleven. De techniek vormt dus vooralsnog hooguit in theorie een uitweg uit het ethische moeras. In de praktijk moet dat nog bevestigd worden.

Niettemin ging het door Nature politiek-ingekleurde nieuws meteen de hele wereld over, en voelde president Bush zich geroepen (gematigd) enthousiast te reageren op de vermeende doorbraak. Hij noemde deze ‘bemoedigend’. Andere tegenstanders van stamcelonderzoek toonden zich ronduit opgetogen.

Nu is het artikel dan echt in druk verschenen (23 november). Als een ‘Letter’: interessant, maar geen wereldnieuws meer. En voorzien van een naschrift en een commentaar die expliciet duidelijk maken dat we nog lang geen alternatief hebben voor de omstreden techniek waarmee nu embryonale stamcellen moeten worden gekweekt. Tja, daar haal je de wereldpers natuurlijk niet mee.

Meer over