Achtergrondillegale handel zwarte leguaan

Sinds de zeldzame zwarte leguaan erkend is, leeft de illegale handel op

Beeld Studio V

De zwarte leguaan van Saba is onlangs erkend als aparte soort. De Nederlandse autoriteiten staan handel in dit ernstig bedreigde reptiel niet toe. Hoe kunnen ze dan toch voor duizenden euro’s te koop worden aangeboden?

In de internationale dierenhandel draait het om exclusiviteit. Hoe zeldzamer, des te begeerlijker. Nadat een natuurorganisatie via sociale media had aangekondigd dat een inheemse leguaan op het Caribische eiland Saba zou worden gepromoveerd tot een nieuwe soort, zagen reptielenhandelaren onmiddellijk een kans om daar een slaatje uit te slaan. Het reptiel wordt voor stevige prijzen op internet aangeboden onder aansprekende namen als Zwarte Draak en Zwarte Leguaan van Saba. Terwijl dit niet is toegestaan.

Dankzij de wetenschappelijke erkenning als aparte soort heet de groene leguaan van Saba (Iguana iguana) sinds dit voorjaar officieel zwarte leguaan (Iguana melanoderma). De naam verwijst naar zijn donkere huid – ‘melano’ is ‘zwart’ in het Grieks. Tegelijk met het publiceren van hun ‘ontdekking’ in het tijdschrift ZooKeys waarschuwden de wetenschappers dat de leguaan van Saba in zijn voortbestaan wordt bedreigd. Op het kleine Nederlandse eiland leven nog maar zo’n vierhonderd exemplaren. 

De leguaan staat op de lijst van ernstig bedreigde diersoorten. Behalve op Saba komt het dier alleen nog voor op het eiland Montserrat. Net als de groene leguaan mag de zwarte leguaan op grond van het internationale Cites-verdrag, dat de handel in bedreigde dier- en plantensoorten regelt, alleen worden verhandeld als daarvoor een vergunning is verleend. De Nederlandse Cites-autoriteiten hebben nooit uitvoervergunningen afgegeven voor leguanen van Saba, laat het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) weten. Toch is de leguaan van Saba te koop.

Op websites voor dierenverzamelaars worden de dieren aangeboden voor een paar duizend euro. Leguanen met de kenmerken van de Iguana melanoderma zijn verkocht in de VS, België, Duitsland, Indonesië, Maleisië en Japan, zegt bioloog Thijs van den Burg. Samen met een Amerikaanse collega slaat hij alarm over de leguanenhandel op BioRxiv, een website waar vakgenoten kunnen reageren op wetenschappelijke publicaties. De auteurs zeggen ten minste twaalf bedrijven en personen te hebben achterhaald die sinds 2015 van Saba afkomstige leguanen hebben verhandeld.

Iguana melanoderma, de zwarte leguaan van Saba.Beeld Michel Breuil/ZooKeys

Een Duitse handelaar vraagt in een online-advertentie voor zijn ‘prachtige en zeldzame’ dieren 3.900 euro per stuk. Op een Amerikaanse site kosten jonge Zwarte Draken – ‘op zijn zachtst gezegd zeldzaam’- 3.000 dollar per stel. ‘Wat een geweldig dier met dat zwarte lijf, die lange nek en stekels op zijn rug’, jubelt een handelaar in Florida. Een jonkie – ‘beperkte beschikbaarheid!’ - moet 1.500 dollar opbrengen.

Verkopers onderstrepen steevast dat hun dieren vergezeld gaan van de vereiste Cites-documenten. Hoe valt dat te rijmen met het ontbreken van exportvergunningen vanaf Saba?

De Duitse handelaar mailt dat zijn zwarte leguanen in gevangenschap zijn gefokt op Sint-Maarten. De handelaar in Florida meldt op zijn site dat zijn leguanen in gevangenschap zijn gefokt ‘op een ander eiland’ dan Saba. Volgens Van den Burg wordt de vermelding ‘gefokt in gevangenschap’ niet zelden misbruikt om illegale handel te maskeren.

Uit gegevens van Cites blijkt dat sinds 2014 vanaf Sint-Maarten en Barbados respectievelijk 381 en 426 leguanen zijn geëxporteerd naar landen over de hele wereld. Met deze informatie is de oorspronkelijke herkomst van de leguanen niet te achterhalen, maar Van den Burg en mede-auteur Bruce Weissgold zeggen op basis van correspondentie met handelaren en kopers bewijs te hebben dat in elk geval een deel van deze dieren afkomstig was van Saba. Ze moeten op Saba zijn gevangen of het moeten gefokte nakomelingen zijn van illegaal geëxporteerde Sabaanse leguanen.

Nauwelijks te onderscheiden

‘Deze illegale handel wordt gefaciliteerd door het afgeven van Cites-vergunningen door de betrokken autoriteiten’, schrijven de auteurs. Van den Burg voegt er telefonisch aan toe dat hij niemand wil beschuldigen. Hij wijst erop dat zwarte leguanen, zolang ze jong zijn en hun uiteindelijke kleur nog niet hebben aangenomen, nauwelijks zijn te onderscheiden van groene. Daardoor kunnen ze gemakkelijk – legaal, met Cites-papieren – als groene leguanen worden verscheept zonder achterdocht te wekken.

Op Sint-Maarten, een apart land binnen het koninkrijk, is de Nature Foundation de organisatie die Cites-vergunningen verleent. Tadzio Bervoets, tot vorig jaar manager van de Nature Foundation, zegt nooit Cites-papieren te hebben afgegeven voor de uitvoer van leguanen van Saba, wel voor groene leguanen. ‘Het is bijna onmogelijk die soorten uit elkaar te houden’, zegt ook hij. ‘Als er illegaal transport is van leguanen tussen Saba en Sint-Maarten, dan moet dat worden vastgesteld met dna-analyse.’ Bervoets kan zich niet voorstellen dat zwarte leguanen op Sint-Maarten worden gefokt. Advertenties waarin dat wordt beweerd kloppen volgens hem niet.

De Nature Foundation bepaalt of vergunningen kunnen worden verleend op basis van gegevens die de aanvrager levert, zegt de huidige manager Melanie Meijer zu Schlochtern. ‘Wij kunnen niet controleren of daarin de juiste soort wordt aangegeven. Het is de taak van de douane om na te gaan of het dier dat in de vergunning staat vermeld het dier is dat wordt uitgevoerd.’ 

Ongemerkt

Meijer zu Schlochtern gaat ervan uit dat het niet al te moeilijk moet zijn om ongemerkt per boot leguanen van Saba naar Sint-Maarten te brengen, al dan niet via het Franse deel van het eiland. Dat uitvoervergunningen worden afgegeven voor groene leguanen is normaal, zegt ze. ‘Op Sint-Maarten zijn groene leguanen een invasieve soort en zijn er zoveel van deze dieren dat bewoners er last van kunnen hebben.’

Van den Burg vindt dat bij het verlenen van exportvergunningen te oppervlakkig onderzoek wordt gedaan naar de herkomst van de leguanen. Volgens hem moet niet de douane, maar de partij die de vergunningen afgeeft – de Nature Foundation – de oorsprong van te exporteren dieren achterhalen. 

Als leguanen afkomstig zijn van Saba is verkoop illegaal, reageert het ministerie van LNV na lezing van Van den Burgs publicatie. ‘Samen met de lokale autoriteiten onderzoekt het ministerie of eventueel aanvullende maatregelen ter bescherming van de Iguana melanoderma nodig zijn.’ Ondanks herhaalde pogingen is het niet gelukt een reactie te krijgen van de douane op Sint-Maarten. De dieren zijn nog steeds te koop. 

Meer over