Nieuws

Scandinavische landen stoppen met Moderna-vaccin bij jonge mannen om zeer zeldzame bijwerking. Volgt Nederland?

In navolging van Zweden en Denemarken heeft ook Finland donderdag besloten het Moderna-vaccin voorlopig niet te gebruiken voor mannen onder de 30 jaar. Bij die groep zou dit vaccin vaker als (doorgaans onschuldige) bijwerking een ontstoken hartspier of hartzakje veroorzaken dan de vergelijkbare Pfizer-prik.

Zweden zitten begin dit jaar in de rij voor een nachtclub in Stockholm die wordt gebruikt als vaccinatieruimte.
 Beeld EPA
Zweden zitten begin dit jaar in de rij voor een nachtclub in Stockholm die wordt gebruikt als vaccinatieruimte.Beeld EPA

De landen namen het besluit naar aanleiding van een Noors advies dat voorschrijft het vergelijkbare mRNA-vaccin van Pfizer/Biontech, mits voorradig, te verkiezen boven Moderna. Uit een nog te verschijnen studie van de Noren naar data uit de Scandinavische landen zou blijken dat het risico bij jonge mannen op de bewuste bijwerkingen hoger is na Moderna dan na een prik met Pfizer. Volgens eerder verschenen Canadees onderzoek dat de Noren aanhalen, komt de bijwerking na een tweede Moderna-prik zo’n zeven keer vaker voor.

Mannen van in de twintig die al een eerste Moderna-vaccinatie kregen, kunnen in Zweden en Finland in de tweede ronde Pfizer krijgen. In Denemarken krijgen jongeren onder de 18 jaar geen Moderna meer, zij krijgen ook het advies Pfizer te nemen. Uit de Noorse studie zou overigens ook blijken dat de bijwerkingen ondanks de verschillen nog steeds ‘zeer zeldzaam’ zijn bij beide vaccins.

Nederland wacht af

Nederland volgt de Scandinavische landen voorlopig nog niet. Het ministerie van Volksgezondheid voorziet op dit moment ‘geen verandering van de vaccinatiestrategie’, zo laat een woordvoerder weten. Het ministerie volgt ondertussen of het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) met nieuwe inzichten komt. Dat kijkt momenteel naar de nieuwe Scandinavische bevindingen over het Moderna-vaccin en de bijwerkingen.

Het is al langer bekend dat ontstekingen aan de hartspier (myocarditis) of hartzakje (pericarditis) zeldzame bijwerkingen zijn van mRNA-vaccins. Bij jongens van 12 tot 18 jaar komen ze ongeveer een op de 15 duizend keer voor, bij meisjes minder dan een op de 100 duizend. De bijwerking trad vaker op na de tweede prik.

In Nederland zijn tot nu toe ‘rond de tien’ meldingen van de bijwerkingen bekend, zegt Agnes Kant van bijwerkingencentrum Lareb. Hier zijn bijna twee miljoen prikken met Moderna gezet, van de in totaal ruim 23,7 miljoen. Het staat niet vast dat alle gemelde gevallen zijn veroorzaakt door het vaccin, ‘maar gezien het een bekende bijwerking is, is dat wel aannemelijk’, aldus Kant.

Risico op littekenvorming

De ontstekingen hebben bij de meeste mensen een mild verloop en zijn goed behandelbaar. ‘Veel mensen merken het niet eens, ze zijn hooguit wat kortademig. En 90 tot 95 procent herstelt volledig’, zegt Jan Piek, emeritus hoogleraar cardiologie. Maar dat de Scandinavische landen nu voor de zekerheid op de rem trappen, is begrijpelijk, vindt hij. ‘Als zo’n ontsteking voortduurt of uitbreidt, bestaat een gering risico op littekenvorming. Daardoor kunnen later hartritmestoornissen optreden.’

Dat de bijwerkingen vooral onder jongere mensen voorkomen, komt vermoedelijk doordat zij een heftigere reactie hebben op het vaccin, zegt Piek. ‘Als je iemand vaccineert, wek je een ontstekingsreactie van het virus in verzwakte vorm op. Deze ontsteking komt ook bij covid voor, er bestaat dus een klein gevaar dat je het ook ziet na een prik.’

In Nederland kan Moderna in principe aan iedereen boven de 12 jaar worden gegeven, in lijn met het advies dat het EMA daar eerder over gaf. De bijwerkingen zijn wel opgenomen in de bijsluiter van het vaccin. Inmiddels wordt er in de Nederlandse prikstraten nog nauwelijks geprikt met Moderna, zegt een woordvoerder van het RIVM. ‘Dat gebeurt slechts nog op enkele locaties.’ Het overgrote deel van de prikken die nu worden gezet, is van Pfizer, waarbij het risico op de bijwerking dus kleiner is.

Een woordvoerder van het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) benadrukt dat ‘alle goedgekeurde vaccins effectief zijn in het verminderen van corona-infectie, ziekenhuisopname en overlijden’.

Meer over