NieuwsBuitenaards leven

Ruimtestof kan verre planeten geschikter maken voor buitenaards leven

Gloeiend hete planeten worden er koeler van en steenkoude werelden warmer. Volgens nieuw onderzoek kan een flinke toef atmosferisch stof een planeet leefbaarder maken. Het nadeel: de stofwolken maken het ook lastiger dat leven te vinden.

Ook over planeet Venus (hier gefotografeerd in ultraviolet licht) dwarrelen waarschijnlijk stofdeeltjes – al is het er nog altijd te heet voor vloeibaar water.Beeld ISAS/JAXA

Het is een van de belangrijkste vragen in onze jacht op verre werelden: is op zo’n planeet die door de diepe kosmos zweeft leven mogelijk? In een artikel in vakblad Nature Communications schrijven astronomen dat atmosferisch stof een planeet mogelijk leefbaarder kan maken. 

Bij de zoektocht naar levensvatbare planeten is de gemiddelde temperatuur op het oppervlak een van de belangrijkste ijkpunten. Of je nu buitenaardse landdieren hoopt te vinden of kosmische korstmosjes, het is van groot belang dat op zo’n planeet vloeibaar water kan voorkomen. Op aarde dient water immers als cruciaal oplosmiddel voor allerhande chemische processen die het leven mogelijk maken. 

Of vloeibaar water mogelijk is, hangt af van de afstand van de planeet tot haar ster. Te dichtbij is het zo heet dat het water van de planeet verdampt. Te ver weg komt eventueel water alleen voor als ijs. Zit je precies goed – in wat astronomen de ‘leefbare zone’ om een ster noemen – dan is een planeet in potentie levensvatbaar. In hun artikel stellen de astronomen nu dat stof die leefbare zone wat kan oprekken. 

Stofstormen

Stof kan een te hete planeet een beetje afkoelen, en een te koude planeet wat opwarmen. ‘Vergelijk het met de winter op aarde. Als het ’s nachts helder is, is het vaak erg koud. Is het bewolkt, dan houden die wolken de warmte vast en is het iets warmer. Net zo werkt het met stof’, zegt exoplaneetonderzoeker Ignas Snellen van de Universiteit Leiden.

Planeten hullen zichzelf bovendien wel vaker in een laagje stof. Stofdeeltjes dwarrelen waarschijnlijk over onze buurplaneet Venus. En ook op onze andere buur, Mars, razen regelmatig stofstormen. ‘Zelfs op aarde kan stof een significante rol spelen in het regionale klimaat’, schrijven de onderzoekers.

Hoewel zulk stof planeten geschikter maakt voor leven, is er ook een nadeel. Wie weleens in een stofstorm heeft gezeten – of de stormen kent van film of televisie – weet: door dikke lagen stof is het lastig kijken. Net zoiets geldt wanneer in de atmosfeer van een verre wereld stofdeeltjes dansen.

Chemische samenstelling

Het eerste voorzichtige bewijs voor het bestaan van buitenaards leven duikt waarschijnlijk op in de chemische samenstelling van verre planeetatmosferen. Wanneer een planeet voor zijn ster langs trekt, sijpelt een gedeelte van het sterlicht eerst door die atmosfeer. 

Omdat de aanwezige stoffen verschillende kleuren licht wegfilteren, kunnen astronomen hier op aarde de chemische samenstelling ontrafelen en biomarkers ontdekken: stoffen die je alleen verwacht te zien wanneer levende wezens op een planeet ademen en eten. ‘Maar dat wordt lastiger wanneer in die atmosfeer ook andere dingen zitten’, zegt Snellen. ‘Stof, maar ook wolken of andere deeltjes. Dat zien we ook al in de praktijk.’

Snellen noemt het nieuwe onderzoek een leuk beginpunt om verder te discussiëren over de rol die stof op exoplaneten kan spelen. Want, zo stelt hij, welke invloed dat stof precies heeft, is nog sterk afhankelijk van de gekozen aannames. ‘Bij een stofrijke planeet wordt de temperatuur bijvoorbeeld wel gelijkmatiger, maar meer stof betekent ook meer landoppervlak en dus minder water’, zegt hij. ‘En juist dat is voor leven nu zo belangrijk.’

Astronomen ontdekken ‘onmogelijk’ sterrenstelsel van 12,5 miljard jaar oud
Dankzij radiogolven uit de diepe kosmos zijn astronomen op een Melkweg-achtig sterrenstelsel gestuit dat zo’n anderhalf miljard jaar na de oerknal ontstond. Dat is veel eerder dan mogelijk zou moeten zijn.

Ruimtetelescoop Hubble toont ons al 30 jaar de magie van de diepe kosmos
Van zwierige stofwolken tot haarscherpe beelden van planeten, de jarige ruimtetelescoop Hubble is al drie decennia hofleverancier van mooie ruimteplaatjes. We blikken terug met een astronoom, astronaut én een museumdirecteur.

Wat we nog hopen te ontdekken over de zon (en wat we al weten)
Twee onbemande ruimteschepen zijn op weg naar de zon en een fonkelnieuwe telescoop brengt haar vanaf de aarde in kaart. Wat hopen die megaprojecten te ontdekken?

Meer over