Retourtje ruimte

Over een paar jaar kan het, op reis naar de ruimte, voor 102 duizend dollar. Een paar minuten slechts. Maar daar hoort dan wel een diner bij en een stoomcursus sterrenkijken....

Michael Persson

De nachtelijke hemel boven de planeet Krikkit biedt de saaiste aanblik van het gehele universum - zo valt te lezen in het Transgalactisch Liftershandboek/The Hitchhiker's Guide to the Galaxy van Douglas Adams. Daar heb je als ruimtereiziger dus niets te zoeken.

Maar er zijn volgens datzelfde handboek genoeg plekken in het heelal die, zoals de reisgidsen van Michelin dat altijd noemen, wel een omweg waard zijn. De rode wereld Kakrafoon bijvoorbeeld, waar de hardrockgroep Disaster Area zijn concerten opfleurt met ontploffende zonnen. De planeet Magrathea, waar je een rondleiding kunt krijgen door de fabriek waar de Aarde is vervaardigd. En natuurlijk het Restaurant bij het Einde van het Universum, waar je onder het genot van een hapje en een drankje van de ondergang van het heelal kunt genieten.

De mogelijke bestemmingen zijn eindeloos, nu afgelopen maand in de Verenigde Staten de belangrijkste wet op het ruimtetoerisme is versoepeld. Dankzij een aanpassing van die zogeheten Commerciële Lanceer Wet mogen particuliere ruimtebedrijven voortaan zonder veel veiligheidsmaatrgelen betalende passagiers meenemen. Waarmee gewichtloos massatoerisme een kwestie van tijd lijkt te zijn geworden.

Het was een principiële hindernis, die de Amerikaanse Senaat (tijdelijk) heeft weggenomen: het verbod op het nemen van risico's. De komende acht jaar krijgen ruimtevaartontwerpers geen procedures meer voorgeschreven, en zullen er geen regels worden uitgevaardigd die de veiligheid van ruimtereizigers enigszins moeten garanderen. Iedereen mag de lucht in. Pas wanneer er een dodelijk ongeluk gebeurt, mag de overheid volgens de nieuwe wet eisen gaan stellen aan het ontwerp van een particulier ruimtevoertuig.

Want in die uitprobeersfeer, is de gedachte, is een eeuw geleden ook de luchtvaart begonnen. De passagiers aan boord van vliegende staketsels toen waren evenzeer pioniers als de piloten. Luitenant Thomas Selfridge, die op 17 september 1908 de twijfelachtige eer had als eerste vliegtuigpassagier uit de geschiedenis te verongelukken, stond net zo goed aan de wieg van onze volgepakte jumbojets als Orville Wright, die destijds aan het stuur zat.

Bijna honderd jaar later staan duizenden kandidaten te trappelen om de rol van proefkonijn op zich te nemen. Bij Virgin Galactic, het bedrijf van de Engelse ondernemer Richard Branson dat vanaf 2007 ruimesprongetjes wil gaan maken, zouden zich tot dusver zevenduizend belangstellenden hebben gemeld. De vluchten worden uitgevoerd met een nieuwe versie van de SpaceShipOne, dat dit jaar als eerste particiliere toestel de ruimte haalde. Bij concurrent Space Adventures, dat nog niet zover is maar wel twee prototypes heeft laten ontwikkelen, hebben honderden pioniers een stoel gereserveerd, voor een kort reisje naar de randen van de ruimte.

Kennelijk is er een enorme behoefte aan gewichtloosheid. Dat is dan ook een zeer bijzondere, tamelijk existentiële gewaarwording - overigens ook te ervaren in zogeheten nulg vliegtuigen van Amerikaanse, Russische en Europese ruimtevaartorganisaties. Het moment van loskomen voelt als een val omhoog. Het voelt als zo'n tekenfilm waarin de coyote over de rand van de afgrond rent, even in de lucht blijft hangen, en dan alsnog valt. Maar nu valt hij níet.

Ook bijzonder, volgens astronauten die er altijd hoog van opgeven: de aanblik van de aarde, vanuit de ruimte. Zo fragiel, zo kwetsbaar. Even existentieel. Space Adventures en Virgin Galactic laten dan ook graag plaatjes zien waarop hun ruimtevoertuigen ver boven de aarde hangen, met bijvoorbeeld heel NoordAmerika in beeld.

Op de website van Space Adventures is het programma voor toekomstige ruimtetoeristen alvast tot in de puntjes geregeld. Eerste dag, ' s ochtends: briefing, gezondheidscontrole, fotosessie. ' s Middags: rondleiding over de lanceerplaats, instructies en een oefening in gewichtloosheid. ' s Avonds een diner en (optioneel) een stoomcursus sterrenkijken. Zo gaat het drie dagen door, tot de klanten op de vierde dag datgene krijgen waar ze eigenlijk voor gekomen zijn: een hupsje naar de ruimte. De prijs: 102 duizend dollar. Er zijn alleen nog geen datums vastgelegd.

Een ritje met de concurrent, de SpaceShipTwo van Virgin Galactic, zal het dubbele gaan kosten. Het toestel komt dertig kilometer hoger, en de gewichtloosheid duurt een halve minuut langer. Ontwerper Burt Rutan vertelde deze week tegen de BBC dat hij verwacht dat de kosten binnen tien jaar sterk zullen dalen.

Dan komt zo'n trip al snel onder handbereik van iedereen die, om maar wat te noemen, toevallig wat overwaarde op zijn huis heeft.

Het begin dus van grootschalig ruimtetoerisme, al is het een pril begin. De vluchten duren hooguit een paar uur, de periode van gewichtloosheid maximaal vijf minuten. In de cabine hebben de passagiers maar een paar centimeter

ruimte om van hun stoel los te komen. Echt zweven en koppeltjeduikelen is er dus niet bij. De voertuigen komen maar iets meer dan honderd kilometer hoog, vanwaar geen hele werelddelen te zien zijn. Het zicht is vergelijkbaar met het uitzicht op een globe, van twee tot drie millimeter afstand.

Dus wordt er al verder gekeken dan deze suborbital vluchten. Belangrijkste visionair is hoteleigenaar Robert Bigelow uit Las Vegas, oprichter van de keten Budget Suites of America, tevens uitvinder van een opblaasbaar ruimtestation, waarop hij drie patenten heeft. Meteen nadat in oktober dit jaar de eerste commerciële suborbital vlucht was gelukt, loofde hij een prijs van vijftig miljoen dollar uit voor het eerste voertuig dat (vóór 2010) een paar echte banen rond de aarde zal maken. Bigelow wil het voertuig gaan gebruiken om zijn gasten naar zijn opblaasbare hotel in de ruimte te brengen.

Andere plannen in de hotelbranche voorzien in een wielvormig station, bestaande uit afgedankte spaceshuttletanks. Dit project van de Space Island Group heeft de steun van Arthur C. Clarke, de schrijver van 2001: A Space Odyssey. 'Ik geloof nog steeds in een wielvormig ruimte resort, zoals Stanley (Kubrick) en ik dat drie decennia geleden voor ons zagen.'

Clarke en Kubrick zagen wel meer dingen voor zich. In de film blijft het ruimtestation niet rond de aarde hangen, maar gaat het op weg naar een maan bij Jupiter, waar zich een buitenaardse beschaving heeft ontwikkeld. Dat zit er in werkelijkheid echter niet in. In ons zonnestelsel is geen hoogwaardig leven te verwachten. Daarvoor moet de ruimtetoerist minimaal naar de naburige ster Alpha Centauri, op vier lichtjaar afstand. Al zijn daar nog geen planeten ontdekt.

Met een zonnezeil, voortgedreven door een gefocuste bundel zonnestralen, zou een enkele reis (met een tiende van de lichtsnelheid) zo'n veertig jaar duren. Een eerste versie van zo'n voortstuwingsmechanisme wordt komend voorjaar uitgeprobeerd door The Planetary Society, een Amerikaanse organisatie van ruimteliefhebbers.

Er zijn ook nog wat andere praktische problemen. Een jarenlange reis vergt een volledige grondstoffenkringloop in het ruimteschip. Het is onmogelijk veel voorraden mee te nemen. Dus zijn wetenschappers onder meer op zoek naar paddestoelen die goed gedijen op menselijke ontlasting.

In sciencefictionfilms kunnen eindeloze reizen vaak worden voorkomen dankzij wormgaten, plekken waar de ruimte, door de aantrekkingskracht van zwarte gaten, zozeer wordt kromgetrokken dat de tijd als het ware binnenstebuiten wordt gekeerd. Waarbij er een tunneltje kan onstaan naar een andere plaats, een andere tijd, soms een heel ander universum. Wie het tunneltje kan loskoppelen en kan besturen komt in een zogeheten warp drive terecht, die snelheden groter dan de lichtsnelheid mogelijk zou maken. Met alle mogelijke tijdreizen die daarbij horen.

Want zoals de ware reiziger 's ochtends niet weet waar hij ' s avonds zal zijn, zo weet de ware ruimtereiziger ' s ochtends niet waar hij de vorige avond zal zijn.

Enige probleem, tot dusver, is dat wormgaten een grote dosis negatieve energie vergen, die volgens de quantumtheorie maar zeer beperkt beschikbaar is. Daardoor lijken alleen tunneltjes van een miljardste miljardste miljardste miljoenste centimeter dikte bestaanbaar. Te klein voor een reiziger van normale lengte.

Dus zullen ruimtereizigers het voorlopig met een ritje in de buurt moeten doen. Een baan rond de aarde, naar de maan, naar mars. En reizigers die het contact met andere culturen op prijs stellen, zullen moeten afwachten. Aardachtige planeten zijn nog nergens ontdekt. Alternatief is gewoon wachten tot de andere cultuur jou ontdekt. Tip uit de Hitchhiker's Guide: gewoon een handdoek in de lucht steken en wachten tot je wordt opgepikt door een passerend ruimteschip. En dan, is het devies: geen paniek.

Meer over