Ouderenzorg: 'dynamische sector' met een aantal probleemgevallen

Er zijn ruim tweeduizend verpleeg- en verzorgingshuizen in Nederland. De meeste zijn in orde, maar er zijn ook probleemgevallen.

Gijs Herderscheê
Aandachtspunten voor de keuze van een verzorgingshuis: hoe de oudere er zijn weg vindt, het medicijnenbeleid, de kwaliteit van het eten en het toestaan (of juist niet) te roken. Beeld Joost van den Broek
Aandachtspunten voor de keuze van een verzorgingshuis: hoe de oudere er zijn weg vindt, het medicijnenbeleid, de kwaliteit van het eten en het toestaan (of juist niet) te roken.Beeld Joost van den Broek

Het veranderende karakter van de zorg speelt sommige verpleeghuizen parten. De Inspectie voor de Gezondheidszorg maakt nog deze week de namen bekend van de elf verpleeghuizen die inmiddels onder verscherpt toezicht staan.

Daarmee komt de Inspectie tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer, die maximale openheid wil over de kwaliteit van de instellingen waar hulpbehoevende ouderen hun laatste maanden slijten. 'Je moet er niet aan denken dat je vandaag gaat beslissen naar welk verpleeghuis je vader of moeder gaat. Zonder te weten of het wel veilig is. Die lijst moet zo snel mogelijk openbaar', zegt het Kamerlid Sjoerd Potters van de VVD.

Maandag publiceerde de Inspectie de nieuwste bevindingen over de 150 verpleeghuizen die vorig jaar, na een eerste inventarisatie, als risicovol werden bestempeld. In totaal zijn er ruim tweeduizend verpleeg- en verzorgingshuizen in Nederland, verdeeld over 450 concerns. De inspectie benadrukt dat het een 'dynamische' sector is met fusies, overnames en nieuwe initiatieven. De verpleeghuizen huisvesten ongeveer 75 duizend mensen, betaald via de Wet Langdurige Zorg. Daarnaast zijn er ook nog zorgboerderijen voor verblijf overdag en zorgvilla's met particuliere zorg.

De Inspectie benadrukt dan ook dat de zorg in de overgrote meerderheid van de instellingen in orde is. Van de 150 instellingen waar te veel mis was, heeft tweederde deel de zaken inmiddels voor elkaar. Eenderde blijft onder toezicht staan. Die huizen kunnen nog extra bezoeken verwachten en gesprekken met de bestuurders.

Over elf locaties heeft de Inspectie grote zorgen. Zij moeten rekenen op een reeks onaangekondigde bezoeken om na te gaan of zij zich aan de afspraken houden. Nog eens 38 verpleeghuizen doen het ook niet goed genoeg en blijven onder scherp toezicht staan. De Inspectie maakt de namen van de instellingen pas vandaag of later deze week bekend, omdat zij eerst zelf op de hoogte gebracht moeten worden.

In de kritiek op verpleeghuizen zijn twee centrale thema's te herkennen. Eén: bestuurders hebben te weinig zicht op de kwaliteit en veiligheid. Twee: de deskundigheid van het personeel schiet tekort. De Inspecteurs brengen die problemen direct in verband met de steeds complexere zorg die geleverd moet worden.

null Beeld Kick Smeets (c) '08
Beeld Kick Smeets (c) '08

Dat heeft te maken met de door het kabinet gestimuleerde trend dat hulpbehoevenden steeds langer thuis blijven wonen en pas in uiterste nood naar een verpleeghuis verhuizen. 'Een paar jaar geleden woonden mensen daar dan vaak nog een jaar of twee voor hun overlijden', aldus de Inspectie. 'Nu is dat zeven of acht maanden. De zorg heeft daardoor heel een ander karakter gekregen. Bijna palliatieve zorg. De zorg is veel complexer. Iemand met vergevorderde dementie heeft vaak ook lichamelijke klachten.'

Het is volgens de inspectie dan ook onjuist om de problemen te wijten aan bezuinigingen. 'Het ligt puur aan het veranderende karakter van de zorg. Sommige huizen redden zich prima met hetzelfde budget, waar anderen problemen hebben. Soms spelen naijlende problemen van fusies daarbij een rol.'

Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid benadrukt dat er feitelijk niet bezuinigd is de afgelopen jaren. Het budget voor de verpleeghuizen steeg van 4,1 miljard in 2010 naar 5,3 miljard in 2014. Een voor 2017 geplande bezuiniging is inmiddels geschrapt.

null Beeld Marcel van den Bergh
Beeld Marcel van den Bergh

Wel voert hij de druk verder op om de kwaliteit te verbeteren. De afgelopen jaren bepaalden schrijnende verhalen over lekkende incontinentieluiers en pyjamadagen het politieke beeld over de verpleeghuizen. Dat werd voor Van Rijn persoonlijk toen zijn vader klaagde over de zorg voor zijn demente vrouw, Van Rijns moeder.

'We weten nu dat elf instellingen door de ondergrens dreigen te zakken', aldus de bewindsman maandag, 'Dat is onacceptabel. Achterblijvers moeten verbeteren of sluiten.'

Voor die achterblijvers heeft Van Rijn een 'interventieteam' opgericht 'dat geen enkele maatregel schuwt, zoals vervanging van bestuurders, patiëntenstops en sluiting'.

Tekst gaat verder onder het beeld.

null Beeld Joost van den Broek
Beeld Joost van den Broek
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Welke meetlat kun je gebruiken bij het kiezen van een verpleeghuis?

Waaraan kan goede of slechte verpleeghuiszorg worden herkend? De verpleeghuizen liggen om te beginnen onder dezelfde meetlat als peuterspeelzalen of basisscholen: is het schoon, is het opgeruimd, is het licht, is er een uitgang naar buiten, mag er gerookt worden of juist niet, zijn de kamers goed ingedeeld, zijn die herkenbaar of onpersoonlijk eenvormig, zijn het eenpersoonskamers of zijn die voor twee of nog meer? En bovenal: is het personeel vriendelijk en ter zake kundig?

Er is één groot verschil met scholen en peuterspeelzalen: over lang niet alle verpleeghuizen zijn inspectierapporten beschikbaar.

Dat gaat wel komen.

Staatssecretaris Van Rijn kondigde maandag aan dat hij per 2018 per verpleeghuisvestiging de prestaties wil publiceren over zaken als het toezicht op het innemen van de juiste medicijnen, overleg met oudere en familie en de deskundigheid van het personeel.

Wie nu al een goed verpleeghuis zoekt, moet zelf aan het werk: ga kijken, ga praten met bewoners, hun naasten en met het personeel. Kijk of er een inspectierapport is en vraag hoe daarmee wordt omgegaan. Praat met de cliëntenraad en kijk op internetpagina's als kiesbeter.nl of zorgkaart.nl, waar lotgenoten hun ervaringen met de instelling delen.

Meer over