ColumnTonie Mudde

Nobelprijs voor twee vrouwen die de wereld redden? Nee joh, geef ’m gewoon wéér aan een paar mannen

Tonie Mudde artikel Beeld de Volkskrant
Tonie Mudde artikelBeeld de Volkskrant

De jury van de Nobelprijs heeft bizar weinig oog voor prestaties van vrouwelijke wetenschappers.

Zeven mannen, nul vrouwen. Dat is de oogst dit jaar bij de Nobelprijswinnaars in de categorieën geneeskunde, natuurkunde, scheikunde.

Een bekend patroon bij het Zweedse instituut, de scheve man-vrouwverhouding. Sinds de uitreiking van de eerste prijzen in 1901 ging de prijs in de wetenschappen zelden naar een vrouw. Vóór de bekendmakingen van deze week waren dit de verhoudingen. Geneeskunde: 5 procent van de winnaars vrouw. Scheikunde: 4 procent. Natuurkunde: 2 procent. Met de 7-0 van deze week erbij worden de verhoudingen dus nóg iets schever getrokken.

Vooropgesteld: de winnaars van dit jaar verdienen alle lof van de wereld. Neem alleen al het duo dat de Nobelprijs voor de scheikunde in ontvangst mag nemen, Benjamin List en David McMillan. Hun katalysatoren leidden tot een spectaculaire efficiëntieslag in de chemische en geneesmiddelenindustrie.

Maar zelfs dan: 7 mannen en 0 vrouwen, anno 2021?

Waren er werkelijk geen vrouwen te vinden die aan de eisen voldeden? Alfred Nobel schreef in zijn testament dat de prijzen dienen te gaan ‘naar hen, die in het voorgaande jaar, de grootste bijdrage aan de mensheid hebben geleverd’.

Even denken hoor. Was er iets bijzonders aan de hand het afgelopen jaar? O ja, een pandemie die leidde tot miljoenen doden en totale maatschappelijke ontwrichting. En hebben wetenschappers in die crisis iets opmerkelijks gedaan? Bijna vergeten: binnen een jaar vaccins ontwikkelen die zeer goed beschermen tegen ziekenhuisopname en de dood. Speelden vrouwen daarbij een hoofdrol? Kijk nou toch eens, Özlem Türeci, de Turks/Duitse oncoloog die samen met haar man aan de wieg stond van de mRNA-vaccins van Pfizer.

Özlem Türeci, biontech pfeizer Beeld
Özlem Türeci, biontech pfeizer

Even zoeken: warempel, nog één gevonden, Katalin Karikó. Deze biochemicus werkt al sinds 1978 aan de moleculaire techniek achter de mRNA vaccins. Een vrouw die tal van tegenslagen overwon. Toen ze in Hongarije niet meer geloofden in haar idee, vertrok ze met haar gezin naar de Verenigde Staten, haar spaargeld verstopt in een teddybeer. Met haar Amerikaanse collega Drew Weismann – het gouden idee ontstond na een ontmoeting bij een kopieerapparaat – speelde ze een cruciale rol bij de mRNA-vaccins die nu in menig arm zitten, waardoor je weer naar een verjaardagsfeestje kunt gaan zonder direct bang te zijn dat je dat een week later moet bekopen met een ic-opname.

Had dat viertal vaccinpioniers – twee mannen, twee vrouwen – de Nobelprijs moeten winnen? In de geneeskunde, of anders de scheikunde? ‘Nee joh’, oordeelde de jury, ‘scheer je weg met die vrouwen die nu de wereld redden, laten we gewoon weer lekker een paar mannen met belangrijk werk uit de jaren negentig op het schild hijsen’.

Twee jaar geleden publiceerde Nature een interessant interview met Göran Hansson, secretaris-generaal van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen. De academie erkent dat vrouwen en mensen uit sommige etnische groepen ondervertegenwoordigd zijn onder de Nobellaureaten. Maar Hansson beloofde beterschap, sprak over een ‘positieve trend’, met ‘meer vrouwen die genomineerd worden’. ‘Het lijkt erop dat we op het juiste spoor zitten.’

Mochten Hansson en zijn collega’s bij de academie dat juiste spoor even te pakken hebben gehad, dan zijn ze het nu toch echt weer helemaal kwijt.

De bekendmaking van de Nobelprijs voor de geneeskunde 2021.  Beeld AP
De bekendmaking van de Nobelprijs voor de geneeskunde 2021.Beeld AP
Meer over