Niks vies aan: twintig miljard mondbacteriën

Tandplak. De meeste mensen poetsen trouwhartig twee- tot driemaal daags om het kwijt te raken, maar microbioloog Marleen Janus van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) kan er geen genoeg van krijgen.

Op onze tanden zit grofweg 10 milligram tandplak, goed voor ongeveer een miljard bacteriën. Beeld THINKSTOCK
Op onze tanden zit grofweg 10 milligram tandplak, goed voor ongeveer een miljard bacteriën.Beeld THINKSTOCK

De afgelopen jaren deed ze onderzoek naar het kweken van tandplak in het lab. Om eindelijk eens onder gecontroleerde omstandigheden de bewoners van de gezonde mond onder de loep te kunnen nemen. Want zoals overal in de geneeskunde weten artsen meer van ziekten dan van gezonde organismen.

Op onze tanden zit grofweg 10 milligram tandplak, goed voor ongeveer een miljard bacteriën. Met tong en tandvlees en speeksel mee komt dat op tussen tien- en twintig miljard bacteriën in de mondholte, volgens de literatuur en uit dna-onderzoek van ACTA ergens tussen de vijfhonderd en tienduizend soorten. In een veelgebruikte database van mondbacteriën staan er in elk geval meer dan zevenhonderd.

Dat klinkt allemaal weerzinwekkend, maar niets is minder waar, zegt Janus, die komende week aan de UvA op haar werk promoveert. 'De meeste mondbacteriën zijn niet schadelijk. Integendeel. Het vermoeden is dat de ongevaarlijke soorten plaatsen innemen die anders door foute bacteriën kunnen worden ingenomen. Daarnaast zorgt de biologische activiteit van de goede bacteriën ervoor dat de mond gezond blijft.'

Maar dat vermoeden bewijzen is een ander verhaal. Janus ontwikkelde een gekweekte standaardmondflora waarmee onderzoekers uit de voeten kunnen. Tien gezonde vrijwilligers kauwden op haar verzoek op gomballetjes en leverden hun verzamelde speeksel bij haar in. Daarmee besmette ze glasplaatjes die drie weken in een groeimedium werden geplaatst tot zich een biofilm had ontwikkeld die zich gedraagt als tandplak in een gezonde mond.

Door toevoeging van suiker/sucrose kan ook een mond met cariës worden nagebootst en met wat bloedserum lijkt het op een mond met milde tandvleesontsteking. De gebruikte technieken zijn intussen standaard binnen ACTA en ook bij een aantal verwante bedrijven.

Wie? Marleen Janus

Wat is haar specialiteit? Microbiologie, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA)

Originele titel publicatie? Modulating the Ecology and Phenotype of In Vitro Oral Biofilms

Vrij vertaald? Hoe je bruikbare tandplak kweekt

Janus' onderzoek wees uit dat het voor het kunstmatige tandplak niet echt uitmaakt van wie het speeksel afkomstig is; de films zijn bacteriologisch vergelijkbaar. En misschien is het even slikken, maar een mengsel van donorspeeksel werkt ook prima.

Helemaal echt is de kunstmatige tandplak op de glaasjes natuurlijk niet. Al was het maar, benadrukt Janus, omdat in een natuurlijke omgeving het menselijk afweersysteem de bacteriën parten zal spelen en in het lab niet. Dat neemt niet weg dat er al interessante resultaten mee zijn geboekt.

Janus bekeek bijvoorbeeld het effect van een bekende kunstmatige zoetstof, de suikeralcohol erythritol, die van nature ook in sommige gefermenteerde vruchten voorkomt. Dat het cariës kan remmen, is al bekend uit klinische studies. Maar in Janus' experimenten bleek ook dat toevoeging van de zoetstof de bacteriën onderdrukt die floreren bij milde tandvleesontsteking. In het lab, natuurlijk, voor echte patiënten moet dat nog worden onderzocht. Maar het klinkt zomaar als het begin van een goed idee.

Meer over