nieuws

Nieuwe proef met bevolkingsonderzoek borstkanker

Er komt opnieuw een proefbevolkingsonderzoek naar borstkanker om uit te zoeken of een nieuwe techniek tumoren beter zichtbaar kan maken. Dat onderzoek wordt de komende jaren gedaan bij de 80 duizend vrouwen met dicht borstklierweefsel, bij wie een mogelijke tumor op de gebruikelijke mammografie slecht zichtbaar is.

Van weinig dicht naar heel dicht borstweefsel (vlnr).  Beeld UMC
Van weinig dicht naar heel dicht borstweefsel (vlnr).Beeld UMC

Dat schrijft staatssecretaris Paul Blokhuis in een brief die hij donderdagavond naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Vrouwen met dicht borstklierweefsel, zo’n 8 procent van alle vrouwen in de screeningsleeftijd, hebben zulk compact weefsel in de borsten dat een mammografie wit kleurt. Daardoor kan een eventuele tumor (die op dat beeld ook wit is) uit het zicht verdwijnen. Die vrouwen hebben om onduidelijke redenen ook nog eens twee keer zoveel kans op borstkanker. Blokhuis wil laten uitzoeken of een mammografie met contrastvloeistof verstopte tumoren beter en eerder zichtbaar kan maken.

Opmerkelijk

Het besluit van Blokhuis is opmerkelijk, omdat de afgelopen jaren op verzoek van de Tweede Kamer bij deze groep vrouwen al een ander proefbevolkingsonderzoek is gedaan. Het eerste proefonderzoek ter wereld waarbij in kaart werd gebracht wat het effect is van een MRI. De resultaten waren positief: met MRI-screening kunnen jaarlijks honderden gevallen van borstkanker eerder worden opgespoord. De Gezondheidsraad oordeelde drie maanden geleden echter dat de voordelen van die opsporingstechniek niet opwegen tegen de nadelen. Een MRI-scan brengt ook plekjes aan het licht waarmee later niks mis blijkt te zijn. Het gevolg is dat jaarlijks honderden vrouwen nutteloos vervolgonderzoek moeten ondergaan, wat psychisch en fysiek belastend is.

Een MRI-scanner in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Beeld Hollandse Hoogte / Ton Toemen
Een MRI-scanner in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam.Beeld Hollandse Hoogte / Ton Toemen

De Raad adviseerde een alternatief: een mammografie met contrastvloeistof zou net zo effectief zijn, met minder nadelen. De beroepsvereniging van radiologen reageerde verbaasd en stuurde een kritische brief naar Blokhuis: hadden ze deze groep verontruste vrouwen na jaren onderzoek eindelijk iets te bieden, kwam er opeens een nieuwe techniek bovendrijven waar nog nooit onderzoek mee was gedaan bij de screening voor borstkanker. De conclusies over effectiviteit noemden de radiologen ‘tamelijk voorbarig’.

Het RIVM heeft de afgelopen maanden becijferd dat voor een bevolkingsonderzoek met MRI-screening in de ziekenhuizen ‘enkele tot enkele tientallen’ extra kostbare MRI-apparaten nodig zijn, plus deskundigen om de beelden te kunnen maken en beoordelen. Het zal daarom lang duren, verwacht het RIVM, voordat het MRI-onderzoek landelijk kan worden ingevoerd. Dat geldt volgens de Gezondheidsraad niet voor de mammografietechniek: de benodigde apparatuur is goedkoper en zorgpersoneel zou er niet veel extra opleiding voor nodig hebben.

Extra sterfgevallen

Blokhuis heeft nu besloten om snel te laten uitzoeken wat voor deze groep vrouwen de meerwaarde is van een mammografie met contrastvloeistof. Hij verwacht ‘binnen enkele jaren’ duidelijkheid. Zodra de onderzoeksresultaten bekend zijn, zal worden besloten met welke van de twee technieken het bevolkingsonderzoek zal worden uitgebreid. Dan wordt voor het eerst sinds de invoering, ruim dertig jaar geleden, de screening op borstkanker aangepast.

Radioloog Ritse Mann, de deskundige bij de Nederlandse Vereniging voor Radiologie, zegt dat de beroepsvereniging ‘verbijsterd’ is door het besluit van Blokhuis. Het is ongeloofwaardig, zegt hij, dat al over een paar jaar de uitkomst van het nieuwe proefbevolkingsonderzoek bekend is. Het MRI-onderzoek duurde tien jaar: ‘Er is subsidie nodig en toestemming, daarna moet je zesduizend vrouwen laten meedoen. In heel Nederland zijn nu nog maar een paar apparaten voor een contrastmammogram en juist voor die techniek is een hoop extra training nodig.’ Elk jaar dat deze groep vrouwen geen aanvullend onderzoek krijgen, zal extra sterfgevallen opleveren, zegt hij stellig.

Op hun brief aan de staatssecretaris is nooit antwoord gekomen. De artsen die jarenlang hebben gewerkt aan het MRI-onderzoek zijn niet geraadpleegd, zegt Mann. ‘We worden terzijde geschoven, alsof wij minder deskundig zijn dan de Gezondheidsraad, waarin niet één radioloog zitting had.’

Meer over