Nederland omarmt grote grazers

Automobilisten kijken er niet meer van op als ze langs de A50 op de Veluwe Schotse hooglanders in het vizier krijgen....

Nederland lijkt na een periode van 25 jaar de grote grazers uit verre oorden omarmd te hebben.

Op Nederlandse natuurterreinen lopen dertigduizend grote grazers rond, waarvan de helft schapen. Schotse hooglanders, galloways, heckrunderen, edelherten, wisenten en konikpaarden zijn de lievelingen van de natuurbeschermingsorganisaties geworden. Ze zijn nuttig en ogen aaibaar. Door hun vraat houden ze het gras kort, waardoor het landschap open blijft en niet in bos verandert. Maar er is ook angst voor deze dieren. Natuurorganisaties hebben veel uit te leggen aan het publiek, dat moet wennen aan de mogelijkheid kadavers tegen te komen in een enigszins verwilderde natuur waar de regel is: dood doet leven.

Over de wisenten is weinig bekend, en daarom volgt dr. Joris Cromsigt van de universiteit Groningen deze vijfjarige pilot. Mocht het niets worden met de wisenten in de duinen, dan kan er een eind aan worden gemaakt.

De eerste tekenen wijzen daar niet op. Wisenten schillen struiken en bomen waardoor de sapstroom stokt en de struik of boom sterft, ontdekten onderzoekers. Zo ontstaan open plekken waar nieuw leven kan ontstaan. Vroeger vrat het konijn doornachtige struiken weg voordat ze konden uitgroeien, maar het konijn is door een virusziekte vrijwel uit het duingebied verdwenen.

Het eerste begrazingsproject van Nederland, met Schotse hooglanders in Nationaal Park de Veluwezoom, wordt als een groot succes beschouwd. Natuurmonumenten had vorige week een feestje omdat de hooglanders 25 jaar in het park rondliepen.

De nu 115 dieren vormen op de Veluwezoom een evenwichtige groep, die goed te vreten heeft. Ze groeien naar een stabiele populatie, zei ing. Hans van Dijk, beheerder van de Veluwezoom, vorige week op het symposium over de Schotse hooglanders in Rheden.

Dat is wel eens anders geweest. In de jaren negentig kregen de hooglanders de vrije teugel, en de beheerders van Natuurmonumenten grepen niet in. De kudde groeide naar meer dan tweehonderd dieren, die dreigden te verhongeren. Daarom werden ze bijgevoerd.

Dat werkte averechts. Goed gevoed is goed gejongd. Dus groeide de kudde tegen de klippen op. Er werden honderd dieren uit de kudde gehaald en elders ondergebracht. Nooit bijvoeren, leerde Natuurmonumenten ervan.

De dieren kregen het beter toen hun leefgebied werd vergroot. Het kerngebied van 170 hectare, de Imbosch, waar in 1982 tien dieren werden uitgezet, groeide uit tot het Nationaal Park Veluwezoom met een omvang van 4500 hectare.

Onderzoeker Kuiters van Alterra erkent dat de natuurbeheerders vooral succesverhalen willen vertellen. De Oostvaardersplassen en de Veluwezoom kregen een voorbeeldfunctie. Te klakkeloos werden op steeds meer plaatsen grazers ingezet, maar niet alle natuurterreinen lenen zich voor vraat.

Kuiters ziet steeds vaker twee opvattingen botsen. ‘Moet de natuur worden geconserveerd met de planten en dieren die erin leven of mag de natuur zich spontaan ontwikkelen – wat betekent dat er soorten verdwijnen en nieuwe verschijnen.’

In verband met de Oostvaardersplassen wordt die vraag nu gesteld. De grazers eten in dit gebied zoveel riet en verpletteren zoveel nesten, dat er in tien jaar 21 broedvogelsoorten zijn verdwenen, blijkt uit onderzoek van vogelexpert Rob Bijlsma. Staatsbosbeheer, dat in de Oostvaardersplassen het beheer voert, lijkt echter niet van plan het roer om te gooien.

Er is veel ophef over de verdwenen vogelsoorten, zegt Dr. Frans Vera, die aan de wieg stond van de Oostvaardersplassen. ‘Maar mogen we ook de goede ontwikkelingen noemen? Er zijn meer dan twintigduizend grauwe ganzen, meer dan tienduizend brandganzen, meer dan tienduizend goudplevieren en evenzoveel kieviten. Bovendien komt de zeearend er nu broeden, mede dankzij de kadavers van de grote grazers. Roofvogelliefhebbers zijn daar opgetogen over. Geregeld vragen mensen ons: leg daar even een kadaver neer, want we willen zo graag een zeearend zien.’

Zaterdag meer in het katern Kennis van de Volkskrant

Meer over