Memento mori

De Amerikaanse fotografe Sally Mann (1951) is bekend geworden met haar intieme foto's van haar gezin. Immediate Family deed in de VS veel stof opwaaien....

Immediate Family is inmiddels twintig jaar oud, en de kinderen zijn de deur uit. Na diverse omzwervingen op fotografisch gebied, heeft Sally Mann zich nu met een project ingelaten dat wellicht evenveel weerstand zal oproepen als destijds haar intieme, maar nooit pornografische kinderfoto's. What Remains is een studie over vergankelijkheid in de meest letterlijke zin: de ontbinding van stoffelijke overschotten.

Mann fotografeerde de botten, haren en nagels, die resteren van haar hond - die beelden vormen de opening van het boek. De daaropvolgende foto's zijn bij eerste aanblik de meest schokkende. Mann maakte ze op een plek in het bos waar de Amerikaanse justitie forensisch onderzoek verricht op de lichamen van doden. Lichamen worden er ter vertering in de openlucht neergelegd, zodat wetenschappelijk onderzoek kan worden verricht tijdens de opeenvolgende stadia van ontbinding.

Het klinkt als een verzameling walgelijke beelden, maar dat zijn het geenszins. Mann refereert aan en maakt gebruik van vroege, negentiende-eeuwse fotografietechnieken. Zo wordt op de zwartwit-beelden het zicht op de onderwerpen vaak versluierd door onscherpte en al dan niet opzettelijke beschadigingen van de glasnegatieven. Kadrering, compositie en zorgvuldig bewaarde afstand voorkomen elke vorm van smakeloosheid.

De lezer moet een zekere afkeer overwinnen. Maar wie zich de tijd gunt te wennen aan de aanblik van het lot dat elke sterveling wacht, kan zich verwonderen over de respectvolle manier waarop Mann dat heeft vastgelegd. Ze plaatst haar werk in de kunsthistorie, die talrijke verbeeldingen kent van dood en vergankelijkheid (de stervende Jezus aan het kruis, post-mortemportretten, dodenmaskers). Haar foto's hebben dezelfde uitwerking als die memento mori: ze bieden menigeen rust of berusting en zijn merkwaardig genoeg door hun bizarre schoonheid troostrijk.

Meer over