nieuws

Megakrater op Pluto vernoemd naar Nederlandse wetenschapper

Een reusachtige krater op de verre dwergplaneet Pluto is vernoemd naar de Nederlandse astronoom Jan Oort. Dat besloot een speciale werkgroep van de Internationale Astronomische Unie (IAU) onlangs. Het gebeurt nog maar zelden dat kraters op andere hemellichamen Nederlandse namen krijgen.

Jan Hendrik Oort (1900-1992) Beeld Leidse Sterrewacht
Jan Hendrik Oort (1900-1992)Beeld Leidse Sterrewacht

Jan Hendrik Oort (1900-1992) was een wereldberoemd sterrenkundige. Hij ontdekte een kleine eeuw geleden de rotatie van het Melkwegstelsel, zette kort na de Tweede Wereldoorlog de radiosterrenkunde op de kaart (de Nederlandse radiotelescopen in Dwingeloo en Westerbork waren bij oplevering de beste ter wereld), en was initiatiefnemer van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) – een internationaal samenwerkingsverband met grote telescopen in Chili. Daarnaast deed Oort baanbrekend onderzoek naar donkere materie, naar de kern van het Melkwegstelsel, en naar zogeheten superclusters – gigantische verzamelingen van tienduizenden sterrenstelsels.

‘Geweldig dat Oort – misschien wel de grootste astronoom van de vorige eeuw – op deze bijzondere manier geëerd wordt’, zegt Huub Röttgering, directeur van de Leidse Sterrewacht, een functie die Oort van 1945 tot 1970 bekleedde.

Pluto is een stijf bevroren ijsbal op zo’n zes miljard kilometer afstand van de zon. De temperatuur ligt er rond de 230 graden onder nul. De 2.370 kilometer grote dwergplaneet werd ontdekt in 1930 door de Amerikaanse astronoom Clyde Tombaugh, maar pas in de zomer van 2015 van dichtbij in kaart gebracht door de Nasa-ruimtesonde New Horizons. Die ontdekte onder andere een kolossale, hartvormige gletsjer van bevroren stikstof. De krater die nu naar Oort is genoemd, ligt dicht bij de evenaar en heeft een diameter van 123 kilometer. Het is een van de grootste inslagkraters op Pluto.

De dwergplaneet Pluto, gefotografeerd door de ruimtesonde New Horizons. De krater die nu naar Oort is genoemd, ligt helemaal aan de linkerrand. Beeld Nasa
De dwergplaneet Pluto, gefotografeerd door de ruimtesonde New Horizons. De krater die nu naar Oort is genoemd, ligt helemaal aan de linkerrand.Beeld Nasa

De vernoeming is heel toepasselijk. Oort deed zelf onderzoek naar kometen – eveneens ijzige hemellichamen in de buitendelen van het zonnestelsel, maar dan hooguit een paar kilometer groot. Hij voorspelde in 1950 het bestaan van een enorme kometenwolk op gigantische afstand rondom de zon, nog eens duizendmaal zo ver weg als Pluto. Die wolk heet sindsdien de Oortwolk. Overigens is er ook een planetoïde (een rotsblok dat tussen de banen van Mars en Jupiter rond de zon draait) die de naam Oort draagt.

Meer over