Nieuws

Mammoet had seks met andere mammoetsoorten, onthult dna van miljoen jaar oud

Zoals de prehistorische mens weleens seks had met neanderthalers, zo blijken ook mammoeten het niet zo nauw te hebben genomen met soortgrenzen. Een half miljoen jaar geleden deed de wolharige mammoet ‘het’ met een tot nu toe onbekend type. Dat stelt een dna-analyse van een miljoen jaar oude kiezen.

Onderzoekers Love Dalén and Patrícia Pečnerová met een mammoetslagtand op het Russische eiland Wrangel. Beeld Gleb Danilov
Onderzoekers Love Dalén and Patrícia Pečnerová met een mammoetslagtand op het Russische eiland Wrangel.Beeld Gleb Danilov

Met de dna-analyse krijgt de stamboom van de mammoet er een tak bij, schrijft een internationaal team wetenschappers over hun vondsten in het vakblad Nature. Niet eerder onderzochten wetenschappers erfelijk materiaal dat zó oud is. De nieuwe mammoet heeft geen soortnaam, maar heet voorlopig de Krestovkamammoet, naar zijn ontdekkingsplaats aan de Krestovka, een rivier in Siberië.

Zo’n complete familietak erbij is niet niks. Tom van der Valk, verantwoordelijk voor het reconstrueren van de stamboom, geloofde het eerst zelf niet. ‘Toen we de resultaten zagen, waren we meteen sceptisch: klopt dit wel? Ik weet nog dat ik de eerste maanden bezig ben geweest om het op allerlei manieren te weerleggen. Dat lukte niet.’

Die zorgvuldigheid is aan de studie af te zien, laat moleculair evolutiebioloog Barbara Gravendeel van Naturalis weten. ‘De conclusies zijn goed te verantwoorden’, zegt ze. Sterk is vooral dat het team zich op meerdere fossielen en meerdere dna-analyses baseert, met telkens hetzelfde resultaat.

Weeskind op de stamboom

Van der Valk liet een computer duizenden keren de mammoetstamboom reconstrueren, telkens met kleine verschillen. Sommige berekeningen plaatsten de Krestovkamammoet bij de tak van de bekende wolharige mammoet, andere bij de zogeheten Amerikaanse mammoet, een soort die iets later in Noord-Amerika leefde. Die laatste soort, Mammuthus columbi, was al jaren een moeilijk te plaatsen weeskind op de stamboom.

Alles viel op zijn plek toen het team de Krestovka zijn eigen tak aan de stamboom gaf, met een twist: waarschijnlijk heeft de Krestovkamammoet zo’n 400 duizend jaar geleden geregeld nakomelingen gekregen met zijn tijdgenoot, de wolharige mammoet. Uit het mengen van die familielijnen ontstond een nieuwe hybride soort, denken de onderzoekers: columbi, die Amerikaanse mammoet dus.

Dat uit twee verre neven één nieuwe diersoort kan ontstaan, is misschien wel het opmerkelijkste aan de reconstructie, vindt paleontoloog Lars van den Hoek Ostende van Naturalis, die niet betrokken was bij de studie. ‘Het is natuurlijk niet zo gegaan dat één wolharige mammoet die Krestovkamammoet zag en ze samen meteen een nieuwe soort maakten’, zegt hij. ‘Het moeten vaker gebeurd zijn voordat die dieren samen een nieuwe soort zouden mogen heten.’

Jojoënde zeespiegel

Paringskansen hadden die verschillende mammoeten waarschijnlijk wel veel, denkt hoogleraar paleontologie Jelle Reumer van de Universiteit Utrecht. Mammoetgroepen raakten constant geïsoleerd, waarna ze elkaar later weer tegenkwamen. ‘Dit speelde zich allemaal af tijdens een afwisseling aan ijstijden en opwarmingen, dus de zeespiegel was flink aan het jojoën.’ De mammoeten konden meerdere malen de oversteek maken naar Amerika, en dan weer jarenlang niet.

De studie doet beide paleontologen direct denken aan de menselijke geschiedenis: ook al uit dna-onderzoek bleek dat mensen geregeld nakomelingen kregen met neanderthalers, waardoor een deel van de wereldbevolking enkele procenten neanderthaler-dna draagt. Menssoorten zullen vaker met elkaar in bed hebben gelegen. Reumer: ‘Een rechte lijn van oermensen naar moderne mensen kun je niet zomaar trekken. Het verliep allemaal veel ingewikkelder.’

De mammoet-dna-analyse breekt een record: voorheen was het alleroudst afgelezen stukje dna zo’n 700 duizend jaar oud, afkomstig van een prehistorisch paard. Het mammoet-dna was ongeveer een miljoen jaar oud. Zolang wetenschappers in de permafrost resten vinden uit de ijstijden, zegt Van der Valk, zal het mogelijk worden steeds verder terug te kijken in die tijd.

Meer over