wild idee

Maakt het coronavirus ons socialer zodat het zich beter verspreidt?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: verspreidt het coronavirus zich door ons socialer en vrolijker te maken?

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Wat als, zo opperen Amerikaanse wetenschappers in het wetenschappelijk tijdschrift PNAS, het coronavirus zich mogelijk nóg beter weet te verspreiden doordat het mensen in hun besmettelijkste periode psychologisch bespeelt. Een virus dat niet alleen onopgemerkt blijft, maar mensen óók opgewekt en zelfs socialer maakt, heeft immers een verspreidingsvoordeel, zegt onder meer arts en hoogleraar evolutionaire geneeskunde Joe Alcock van de universiteit van New Mexico.

Wat is er zo wild aan?

Ietwat bevreemdend is de theorie zeker, zegt Alcock in een videogesprek. ‘We horen altijd terecht dat we op onze hoede moeten zijn als we virusklachten voelen. Maar als het coronavirus de eerste dagen na een besmetting niet alleen klachten onderdrukt, maar ons daarnaast zó goed laat voelen dat we zin hebben om vrienden te bezoeken, zou dat betekenen dat we juist extra moeten oppassen als we beter in ons vel zitten dan we gewend zijn.’

Gedragsmanipulatie dus. Dat is vrij normaal in de natuur, benadrukt Alcock. Zoals een geïnfecteerde zombie uit Hollywoodfilms actief jaagt op nieuwe slachtoffers om te besmetten, zijn sommige virussen als rabiës of eencelligen zoals toxoplasma ook in staat hun gastheer te bespelen. In het geval van rabiës reist het virus naar de hersenstam en maakt het zijn gastheer agressief en angstvrij. Daardoor bijten geïnfecteerde honden snel anderen, bijvoorbeeld.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Dat mensen zich nog prima voelen in de eerste dagen na een besmetting, zelfs wanneer het coronavirus al in grote hoeveelheden in het lichaam krioelt, hebben wetenschappers al meermaals bevestigd, schrijft een team Britse wetenschappers in The Lancet. Ook weten onderzoekers al langer dat de familie aan coronavirussen het afweersysteem onderdrukken, zegt Alcock. En dat dempt dus misschien ook de eerste klachten nog eventjes.

Tot op dat punt is de theorie logisch, vindt hoogleraar virologie Eric Snijder van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). ‘Er zijn naar schatting een miljard type virussoorten op aarde, en onder de radar vliegen is vermoedelijk eigenlijk gewoon de standaard voor de meeste typen, want je gastheer erg ziek of dood maken geeft nu eenmaal geen voordeel. De bottomline is misschien wel: zo bijzonder is dat SARS-CoV-2 helemaal niet.’

Wat spreekt de theorie tegen?

Het echt speculatieve, erkent ook Alcock, is dat het coronavirus mogelijk via het immuunsysteem onze stemming beïnvloedt. ‘Misschien is dat ook wel normaal voor meer virussen, maar eigenlijk weten we dat helemaal niet.’

Dat is ook meteen het nadeel van de theorie: Alcock en collega’s hebben nog nul bewijs voor hoe het coronavirus direct of indirect ons in een vrolijke, sociale stemming zou brengen. ‘We hebben een onderzoek opgezet, maar dat staat nog in de kinderschoenen.’

Andere experts zijn al helemaal sceptisch over het idee. Zo schrijft hoogleraar evolutiebiologie Carl T. Bergstrom op Twitter dat het huidige coronavirus zich nog te kort onder de mensheid begeeft om speciale eigenschappen te hebben waarmee het die zou kunnen bespelen. Viroloog Lia van der Hoek van Amsterdam UMC vindt de theorie eveneens ‘pure speculatie’. Voor gedragsverandering zoals bij rabiës moet een virus in de hersenen komen. Coronavirussen zitten daar niet, die zitten in luchtwegen.

Dit is de laatste aflevering van de rubriek ‘Wild Idee’.

Meer over