Lichamen van zeedieren groeien al 542 miljoen jaar

Wie denkt dat het tijdperk van dinosauriërs de hoogtijdagen van grote beesten op aarde was, komt bedrogen uit. Een groep Amerikaanse wetenschappers concludeerde namelijk dat de gemiddelde lichaamsgrootte van zeedieren de afgelopen 542 miljoen jaar met een factor 150 is toegenomen.

Lennart Bloemhof
De staart van een blauwe vinvis voor de kust van Sri Lanka. Beeld afp
De staart van een blauwe vinvis voor de kust van Sri Lanka.Beeld afp

Het onderzoek werd vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science en is het resultaat van het achterhalen van de lichaamsgrootte van ruim 17 duizend zeediersoorten uit het heden en verre verleden. De informatie is onder meer verkregen uit paleontologieliteratuur en via het opmeten van fossielen. Volgens de wetenschappers is de gesignaleerde trend het bewijs dat grote dieren het in zee relatief goed doen, waardoor dieren eerder de neiging hebben groter te worden.

De data uit het onderzoek gaan terug tot het Cambrium - de tijdperiode van 542 miljoen tot 488,3 miljoen jaar waarin alle huidige diergroepen ontstonden.

De wetenschappers benadrukken wel dat het in het onderzoek om de toename van de gemiddelde lichaamsgrootte gaat. Niet elk zeedier is namelijk groter geworden in de loop der jaren. Het kleinste dier dat nu in zeeën rondzwemt is bijvoorbeeld tien keer kleiner dan het kleinste zeedier uit het Cambrium. De blauwe vinvis is als grootste zeedier in onze huidige wateren alleen weer 100 duizend keer groter dan zijn gelijke uit het Cambrium.

Een interpretatie van de Anomalocaris, een meter lang en het alfa-roofdier in Cambrium. Beeld afp
Een interpretatie van de Anomalocaris, een meter lang en het alfa-roofdier in Cambrium.Beeld afp

Regel van Cope

De bevindingen bewijzen volgens de onderzoekers de regel van Cope. Deze regel, vernoemd naar een Amerikaanse paleontoloog uit de negentiende eeuw genaamd Edward Cope, stelt dat dieren na verloop van tijd groter worden.

Een groter lichaam zou herbivoren helpen roofdieren af te schrikken. Meer massa levert roofdieren aan de andere kant weer meer keuze op de menukaart op. Ook zouden grotere dieren beter bestand zijn tegen bijvoorbeeld plotselinge klimaatveranderingen. De regel van Cope is onder meer gebaseerd op onderzoek naar de voorouders van moderne zoogdieren. Zo waren de voorouders van paarden 50 miljoen jaar geleden nog zo groot als een hond.

Voor veel zeedieren is die ontwikkeling hetzelfde, stelt Noel Heim, hoofdonderzoeker en verbonden aan Stanford University, tegen de BBC. Hij koppelt de regel van Cope rechtstreeks aan de evolutie van zeedieren.

Een bijna 100 miljoen jaar oud fossiel van een Ichthyosaurus, gevonden in Chili - een van de grootste zeedieren uit de tijd van de dinosauriërs Beeld epa
Een bijna 100 miljoen jaar oud fossiel van een Ichthyosaurus, gevonden in Chili - een van de grootste zeedieren uit de tijd van de dinosauriërsBeeld epa

Walvissen

Evolutiebioloog Michael Berenbrink van de universiteit van Liverpool is onder de indruk van de grote bulk aan informatie die zijn Amerikaanse collega's achterhaald en verwerkt hebben. Hij waarschuwt wel dat de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Volgens Berenbrink suggereert de regel van Cope bijvoorbeeld dat de groei van dieren volgens een geleidelijk evolutieproces is gegaan. Dat is volgens hem niet altijd het geval.

Als voorbeeld noemt hij de evolutie van walvissen. Die werden pas echt groot nadat ze als landdieren het water indoken.

Berenbrink legt uit dat het ademen van buitenlucht, wat walvissen al deden als landdieren en nog altijd doen als zeezoogdieren, extra zuurstof in het weefsel van de dieren pompt. Daardoor lukt het ze om ook onder de golven een groot lichaam te onderhouden. Een specifieke gebeurtenis, namelijk de verkassing van land naar zee, staat zo aan de basis van de groei van het lichaam van een dier.

Stanford-onderzoek Noel Heim erkent het belang van dergelijke gebeurtenissen op de ontwikkeling van de lichaamsgrootte van zeedieren, maar stelt dat het niet alleen de walvissen zijn die in zijn onderzoek groter worden. Ook vissen en andere zeediersoorten groeien, zo blijkt uit het onderzoek. 'Zeezoogdieren staan niet aan de basis van de trend', zegt Heim. 'Ze zijn erg groot, maar er zijn ook maar weinig van. Ze hebben eigenlijk een heel kleine impact op de gemiddelde grootte.'

Een grijze walvis voor de kust van Mexico. Beeld epa
Een grijze walvis voor de kust van Mexico.Beeld epa
Meer over