Leidse astronomen zien dampkring exoplaneet vanaf de aarde

Het is Leidse sterrenkundigen als eersten in de wereld gelukt om vanaf de aarde de dampkring van de bekendste exoplaneet HD209458b waar te nemen....

Het is Leidse sterrenkundigen als eersten in de wereld gelukt om vanaf de aarde de dampkring van de bekendste exoplaneet HD209458b waar te nemen. Dit unieke resultaat wordt deze week gepresenteerd op een internationaal symposium aan de Universiteit van Harvard. Tijdens een planeetovergang is in sterlicht dat door de atmosfeer van de planeet wordt gefilterd, absorptie door natriumatomen gemeten. De ontdekking is gedaan met de Japanse Subaru-telescoop op het eiland Hawaï. De exoplaneten-onderzoeksgroep aan de Sterrewacht Leiden is al een tijdje bezig met het ontwikkelen van diverse waarneemmethodes en deze op nauwkeurigheid te testen. De groep maakt daarbij gebruik van het feit dat sommige exoplaneten, zoals HD209458b, vanaf de aarde gezien, toevallig voor hun ster langs bewegen, en daarbij een gedeelte van het sterlicht verduisteren. Op zo'n moment kan in tegenlicht ook aan de dampkring van de planeet worden gemeten, mits er met hoge precisie wordt waargenomen.

'Een eerdere meting van dit effect is gedaan met de Hubble Ruimtetelescoop', zo licht onderzoeker Ignas Snellen toe. 'Maar door het storende effect van onze eigen dampkring werd het voor onmogelijk gehouden dat dit ook vanaf de grond zou kunnen worden gedaan. Dit is nu wel gelukt, en dat schept vele nieuwe mogelijkheden.' Simon Albrecht, medeonderzoeker, vervolgt: 'De Hubble is een prachtige telescoop, maar eigenlijk heel bescheiden in omvang, zeker in vergelijking met de Europese en Amerikaanse plannen om nieuwe, enorme sterrenkijkers te gaan bouwen. Het wetenschappelijke potentieel van deze telescopen is vele malen groter dan dat van Hubble, en het is van uiterst belang om hiervoor goede waarneemmethodes te ontwikkelen.'

De Leidse astronomen hebben nu voor het eerst ook structuur in de natrium-absorptie gezien, waaruit in principe de luchtdruk in de planeetatmosfeer kan worden afgeleid. Uiteindelijk willen sterrenkundigen atmosferen van exoplaneten die qua grootte op de aarde lijken gaan onderzoeken op de aanwezigheid van zuurstof of ozon. Daaruit kan namelijk worden afgeleid of er op deze hemellichamen ook mogelijk leven zou kunnen zijn. De zuurstof in onze eigen dampkring wordt namelijk geheel aangemaakt door fotosynthese van groen planten. Mocht er daarom zuurstof gevonden worden op ander planeten, dan is dat een sterke aanwijzing dat ook daar dit soort biochemische processen voorkomt.

Meer over