Kunnen dikkerds echt beter zingen?

Overgewicht heeft weinig voordelen, maar zou wel de zangkwaliteit bevorderen. Kijk maar naar de opera. Kunnen dikkerds echt beter zingen?

null Beeld Linda Stulic
Beeld Linda Stulic

Over dikke mensen bestaan veel nare vooroordelen. Maar er zijn er twee die gunstig voor ze kunnen uitpakken. Dikkerds zouden gezelliger zijn. En van vollere zangers en zangeressen wordt vaak gedacht dat ze beter zijn, of eigenlijk: soulvoller. Kijk naar Aretha Franklin, Jill Scott, Beth Ditto, Kelly Clarkson - en Adele. Of in Nederland: Berget Lewis en Shirma Rouse. Anderzijds vinden we een graatmagere Céline Dion maar irritant. Dit vooroordeel geldt trouwens net zo goed voor de mannen, van wijlen operazanger Pavarotti tot R&B-artiest Cee Lo Green.

Toen Adele doorbrak, maakte ik me schuldig aan dezelfde gedachten. Een onbeschaamde big momma met een nog grotere stem. Omdat Adele voller was, focuste ik alleen op haar zangkwaliteiten. Terwijl ik het gewicht van de vocaal zwakkere popster Britney Spears nauwlettend in de gaten houd. Maar kunnen forsere mensen beter zingen? Die vraag is voer voor eindeloze speculatie op onlinefora.

Het veronderstelde verband komt voort uit de opera. In de vorige eeuwen werd aangenomen dat een groter lichaam gelijk stond aan een voller geluid en meer volume. Operazangers moesten namelijk een groot publiek bereiken, zonder versterking van een microfoon. Een forser uiterlijk, gecombineerd met een enorme pruik en dito baljurk, imponeerde ook meer - en zo was je beter te zien voor de toeschouwers boven op het balkon. Vandaar de uitdrukking: it ain't over until the fat lady sings.

Volume

Hetzelfde geldt voor gospelzangers. Ook in de kerk draait het om volume; de Lord moet je kunnen horen. De Hollywoodversie van een gospelkoor bestaat altijd uit volle zwarte dames in christelijke soepjurken (de musical Sister Act uitgezonderd). Ook bij gospel moet het formaat imponeren; een dansende dikkerd toont meer religieuze vreugde dan een dun popje. In de opera en gospel - genres waarin bij uitstek dramatisch en hárd wordt gezongen - is forser dus synoniem geworden voor beter.

Wat zegt de wetenschap hierover? 'Mensen met een grotere longinhoud kunnen harder en krachtiger zingen', zegt Ingo Titze, een van 's werelds bekendste spraak- en stemonderzoekers en voorzitter van het National Center for Voice and Speech in de Verenigde Staten. Maar om mooi te kunnen zingen, moeten de stembanden vooral symmetrisch zijn. 'Dat zorgt ervoor dat je geen ruwe geluiden maakt, zoals een heavy metalzanger met opzet doet.' Daarbij moet de lucht vrij door de keel kunnen stromen, zegt Titze. 'Een stevige nek helpt om de stem stabiel te houden, maar dan bedoel ik spierweefsel.'

Ook KNO-arts Rico Rinkel van VUmc ziet geen positief effect van overgewicht op de zangkwaliteiten. 'Bij ernstig overgewicht wordt de keel juist versmald, waardoor het karakter of timbre van de stem verandert.' En omgekeerd? Zangeres Maria Callas viel bijna 40 kilo af, wat volgens critici haar stem verslechterde. Dat is mogelijk, zegt Rinkel, al is daar geen medisch bewijs voor. Mooi zingen draait volgens de arts echt om de stembanden, niet om vet. 'En die stembanden bestaan voor 90 procent uit spier. Er zit een slijmlaag omheen en ja, ook vet, maar dan heb je het slechts over grammetjes.'

Gospelzangeres Esther Marrow. Beeld anp
Gospelzangeres Esther Marrow.Beeld anp

100 kilo

Er is dus geen enkel bewijs dat forse zangers ook béter zijn. Titze: 'Voor iedere Brunhilde van 100 kilo is er een dunnere zangeres die net zo goed is.' Rinkel: 'Ik denk ook dat een slanke operazangeres als Diana Damrau makkelijker over het podium beweegt dan dat haar zwaardere collega Cristina Deutekom vroeger deed.' Waarom vindt het publiek een stevige zanger(es) dan toch soulvoller? Dat zit allemaal tussen onze oren, zegt Babette Labeij. Ze is een klassiek geschoolde zangeres, heeft haar eigen zangschool en is als coach betrokken bij verscheidene talentenjachten op tv.

'Mensen zullen vast boos worden, maar je krijgt nu eenmaal een andere energie van een gezellige, dikke gospelzanger', zegt Labeij (die zichzelf omschrijft als 'mollig'). 'Dan denk je: god, wat een dikkerd, maar wat kan ze zingen - en te gek dat ze zo lekker gewoon is gebleven.' Dat is een ander effect dan bij een afgetrainde popster. 'Een modellerig, breekbaar poppetje wekt veel meer afgunst bij de kijker. Zo iemand is onbereikbaar, terwijl je je met een stevige zanger of zangeres beter kunt identificeren. Die vormt geen bedreiging, maar wekt juist sympathie.' Lachend: 'Die heeft het namelijk al zo zwaar - letterlijk.'

Labeij heeft Adele ontmoet, tijdens het eerste seizoen van The Voice of Holland, toen de Britse zangeres daar optrad. Adele was toen veel zwaarder dan dat ze nu is. 'Ze had ook echt nog een Bourgondische levensstijl en een fuck it-mentaliteit.' Dat heeft volgens Labeij zeker in het begin bijgedragen aan Adeles populariteit bij het volk. 'Bovendien is ze altijd erg grappig in interviews. En ze heeft natuurlijk onwijs veel talent - zo'n stem komt maar eens in de paar jaar voorbij.'

Maar het afgelopen jaar is Adele veel gewicht verloren, volgens Britse tabloids zo'n 15 kilo. Tegen Rolling Stone zei Adele dat ze het niet voor haar lol of zelfvertrouwen deed. 'Ik hoef echt geen size zero te worden en ik sport alleen om een beter uithoudingsvermogen te hebben tijdens mijn wereldtournee. Ik geniet niet van sporten en zodra de tour voorbij is, zit ik gewoon weer bij de chinees.' Adele stopte voorheen dagelijks twintig klontjes suiker in haar thee en rookte als een ketter. 'Ik was echt dol op roken, maar het is niet echt cool als ik eraan doodga, helemaal nu ik een kind heb.'

Beheersing van de stembanden

De stembanden zijn spieren, maar die gebruiken we zelden op volle kracht, zegt de Amerikaanse stem- en spraakonderzoeker Ingo Titze. 'Meestal gebruik je maar 50 procent van de capaciteit. Het komt zelden voor dat je de volledige 100 procent benut of nodig hebt. Het gaat namelijk om de beheersing van de stembanden, niet alleen om de kracht. Het is geen gewichtheffen.'

Topsport

Opvallend is dat haar Britse collega's Sam Smith en Ed Sheeran ook flink wat kilo's zijn kwijtgeraakt. Zangcoach Labeij kan dat goed verklaren. 'Voor hun doorbraak zaten Adele en Sam rustig in de studio nummertjes op te nemen. Nu toeren ze de wereld rond. Daarvoor moet je echt in shape zijn, anders hou je het niet vol. Mijn vriendin Caro Emerald zei een keer tegen mij: ik kan niet meer gezellig uitgaan of uit eten, want dat kan mijn lichaam niet aan. Als bij een gitaar een snaar breekt, kun je die vervangen. Voor een zanger is zijn of haar lichaam het instrument. Zingen is echt topsport.'

Meer over