Doe mij er ook zo een

Komt er ooit een medische scanner die binnen een paar seconden diagnoses kan stellen?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefictionfilms en -series en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: de medische tricorder uit Star Trek.

De medische scanner in Star Trek herkent ziektes binnen een paar seconden. Beeld
De medische scanner in Star Trek herkent ziektes binnen een paar seconden.

Wat?

Een scanner die je even langs iemand haalt en seconden later de exacte medische toestand van die persoon kent.

Waar gezien?

Prrrrr, bliep bliep… falende nieren! Een onbekende infectie! Catastrofale problemen in de hersenen! ‘Take him to sickbay!’ In elke Star Trek-serie of -film gebruikt de dokter van dienst een tricorder om te zien wat er mis is met de bemanning van een ruimteschip, waarna meestal genezing volgt in de zogeheten sickbay: het geavanceerde miniziekenhuisje dat je aan boord van elk fatsoenlijk ruimteschip kunt vinden.

Hoe dichtbij zijn we?

Of het nu ‘Terellian Death Syndrome’ is, de gezellig klinkende aandoening waarbij je cellen genadeloos beginnen af te sterven, of de griezelige ‘Phage’, een ziekte die je genetische code aanpast, je weefsels verorbert en uiteindelijk alles in je lijf vernietigt – je krijgt nogal wat voor je kiezen in de fictieve 24ste eeuw uit televisieseries als Star Trek: The Next Generation. Het is dus niet vreemd dat de personages in die series de beschikking hebben over geavanceerde medische apparatuur.

Het meestgebruikte apparaat in hun futuristische repertoire, net zo onlosmakelijk verbonden aan Star Trek-dokters als de vertrouwde stethoscoop aan onze artsen? De medische tricorder, het wonderapparaatje dat binnen enkele seconden je lijf in kaart brengt en precies vertelt wat er mis met je is.

En hoewel zo’n tricorder nog niet bestaat, komen we met onze medische technologie al wel in de buurt. In 2012 sponsorde chipmaker Qualcomm zelfs een zogeheten X-Prize om de medische tricorder uit Star Trek in werkelijkheid te maken. 34 teams van over de hele wereld streden om een hoofdprijs van 10 miljoen dollar (8,2 miljoen euro). Om te winnen moest je een apparaat ontwikkelen dat nauwkeurig dertien aandoeningen kan herkennen, van een zere keel tot slaapapneu en darmkanker, dat vijf vitale functies (zoals: hartslag, temperatuur, bloeddruk) kan meten en dat bovenal makkelijk is in gebruik.

Deelnemende teams kwamen dicht bij dat doel in de buurt. Het best presterende team, Final Frontier Medical Devices, haalde alleen het benodigde aantal aandoeningen niet, maar kreeg alsnog zo’n 2,5 miljoen uit de prijzenpot. Helaas komt dat apparaat voorlopig niet op de markt. Het is zo breed inzetbaar en heeft zo veel functies die los getoetst moeten worden dat het volgens de makers te lang zou duren om het in de Verenigde Staten toegelaten te krijgen op de markt. In plaats daarvan besloten ze in te zetten op een apparaat dat één ziekte kan herkennen, zo vertelden ze in 2018 tegen website ZDNet.

Andere teams ontwikkelden geen heel apparaat, maar een app. Cloud DX maakte bijvoorbeeld de app ‘Vitaliti’, die onder meer je vitale functies in de gaten houdt. Die werd in 2019 getest in Mozambique en kon mensen screenen op tuberculose met een audio-opname van hun gehoest, zo zei Cloud DX-directeur Robert Kaul tegen website Medium. De resultaten van dat onderzoek zijn nog niet gepubliceerd.

Terellian Death Syndrome herkennen ze voorlopig niet, maar de hoop is dat dit soort apps en apparaten in de toekomst goede diagnoses ook bereikbaar maken als je geen huisarts, mobiel ziekenhuis of futuristische sickbay in de buurt hebt.

Meer over