ColumnIonica Smeets

Is de kans dan echt zo groot dat je zelftest negatief is terwijl je toch corona hebt?

null Beeld

Elke keer dat ik een zelftest uit de verpakking haal, zie ik groot staan dat de je die test níét moet doen als je coronaklachten hebt. Nee, dan moet je naar een GGD-locatie om de betrouwbaardere PCR-test te laten afnemen. Elke keer dat ik dit lees, vraag ik me af hoe groot het verschil in betrouwbaarheid is. Een zelftest is zoveel makkelijker dan je door het keuzemenu van de coronawebsite te worstelen, naar een testlocatie te fietsen en vervolgens uren te wachten op de uitslag. Is dat de moeite waard? Is de kans dan echt zo groot dat je zelftest negatief is terwijl je toch corona hebt? Dit voorjaar belandde ik in een onlinediscussie over dit onderwerp en iemand beweerde destijds heel stellig dat zelftesten ook prima werkten als je wél klachten had. Alleen was dat Sywert van Lienden en dat leek me nou niet per se de meest betrouwbare bron.

Deze week rekende de Britse wiskundige bioloog Kit Yates aan zelftesten en PCR-testen. Hij deed dat omdat de afgelopen tijd meerdere Britten rapporteerden dat ze een positieve zelftest hadden, terwijl hun PCR daarna negatief bleek. Was er iets mis met de testen? Of was het virus gemuteerd waardoor de PCR-test niet meer werkte?

Het is goed om eerst op te merken dat bij de testen twee dingen fout kunnen gaan. Iemand die corona heeft, kan per ongeluk een negatieve uitslag krijgen en andersom kan iemand die geen corona heeft onterecht een positieve uitslag krijgen.

Yates rekent met een bevolking van een miljoen mensen die zich laten testen, waarvan 1 procent corona heeft. Van de tienduizend mensen met corona zullen er (wiskundig gezien) zevenduizend een positieve zelftest krijgen (en drieduizend krijgen per ongeluk een negatieve uitslag). Als die zevenduizend positief getesten vervolgens een PCR doen, krijgen 350 daarvan onterecht een negatieve PCR-uitslag. Dat zijn 350 rare gevallen die positief zijn op de zelftest, negatief op de PCR-test en die wél corona hebben.

Daarnaast zijn er onder de miljoen getesten nog 990 duizend mensen die geen corona hebben. Bij 297 van hen zal de zelftest onterecht positief zijn (volgens de cijfers van Yates, die me een heel betrouwbare bron lijkt). Als zij daarna een PCR-test laten doen, dan zijn die allemaal negatief. Dat zijn dus nog eens 297 rare gevallen die positief zijn op de zelftest en negatief op de PCR-test, maar die geen corona hebben.

Kortom: als een miljoen mensen waarvan 1 procent corona heeft een zelftest doen en bij een positieve test een PCR laten doen, dan verwacht je 647 mensen die na een positieve zelftest een negatieve PCR krijgen. Van die groep heeft 54 procent corona. Yates merkt op dat het in het echt natuurlijk allemaal wat ingewikkelder is, dat die 1 procent coronagevallen bijvoorbeeld een onderschatting is en dat er in bepaalde bevolkingsgroepen veel meer besmettingen zijn. Maar zijn vereenvoudigde voorbeeld laat wel duidelijk zien wat voor patronen je verwacht als grote groepen mensen zich laten testen, zoals rare gevallen die na een positieve zelftest een negatieve PCR krijgen.

Wat Yates’ voorbeeld óók laat zien, is dat als je corona hebt, de kans op een negatieve zelftest zo’n 30 procent is, terwijl de kans op een negatieve PCR-test dan maar zo’n 5 procent is. Natuurlijk is klachten hebben niet precies hetzelfde als corona hebben (gelukkig maar), maar mét klachten is de kans groter dat je corona hebt. En ik snap nu dat je dan toch echt liever de PCR doet dan een zelftest.

Meer over