‘In Brussel moogt ge Nederlands klappen!’

Deze week nog ging het weer eens mis. Een broodje besteld in het centrum van Brussel. In het Frans, bien sûr....

Bij het afrekenen volgt prompt de terechtwijzing. ‘Drie euro, alstublieft. Ge moogt Nederlands klappen, hoor! Want er zijn nog Vlamingen in Brussel!’

Een even pijnlijke als terechte reprimande. Maar het was ook een logische ‘fout’: het aantal Nederlandstaligen neemt steeds verder af in de officieel tweetalige hoofdstad van België. Vorig jaar kwamen er elfduizend Vlamingen in Brussel wonen, maar verlieten achttienduizend Nederlandstalige Belgen de stad. Per saldo dus een afname van zevenduizend, zo blijkt uit woensdag gepresenteerde cijfers van de (Nederlandstalige) VUB, de Vrije Universiteit Brussel.

Slechts in 10 procent van de Brusselse huishoudens wordt uitsluitend Nederlands gesproken; in nog eens 10 procent wordt zowel Frans als Nederlands gebezigd. De overige 80 procent is de taal dus niet of veel minder goed machtig.

De Vlamingen betreuren de verfransing van hun hoofdstad. Er werken weliswaar vele duizenden Vlamingen in de Brusselse kantoren en ministeries, zodat je tussen negen en vijf behoorlijk wat Nederlands in de stad kunt opvangen. Maar na vijven komt de grote exodus op gang richting Jacques Brels vlakke land.

Vlaamse vrienden drukken Nederlandse Brusselaars geregeld op het hart vooral Nederlands te spreken in hun hoofdstad. De strijd tegen de verfransing kan wel wat steun van de ‘Hollanders’ gebruiken. Wie hen dan aanmoedigt om zélf in Brussel te komen wonen, heeft ze al rap op de kast gejaagd. De grootste fanatiekelingen wijzen je erop dat de Vlaamse stadsvlucht al op gang kwam nadat het Frans in Brussel, een eeuw geleden, de enige taal was geworden in de rechtbanken, bij de overheid en in officiële correspondentie. Maar de meesten vinden de stad domweg te vies, te druk en te onveilig om er te wonen. En ook te Franstalig.

Waarom dan toch in Brussel wonen? De Vlamingen die wél voor hun hoofdstad kiezen, hechten minder belang aan een grote woning met tuin en dubbele garage. Ze genieten van hun (multiculturele) buurt en van de voorzieningen in het centrum. Het zijn vooral de twintigers die dat aanspreekt. Maar de dertigers die een gezin stichten, wijken uit naar een huis met een tuintje in het Vlaamse groen.

Het onderzoek van de VUB maakt duidelijk dat Vlamingen die ooit in Brussel hebben gewoond redelijk positief zijn over de stad. De Vlamingen die er nog steeds wonen, geven de meest enthousiaste beoordeling. Zelfs het slecht bekendstaande Nederlandstalige onderwijs krijgt een ruime voldoende. Het zijn vooral de Vlamingen die nooit in Brussel hebben gewoond die er zo’n slechte indruk van hebben.

Het is trouwens niet zo dat tegenover die groep van 20 procent die thuis Nederlands of Nederlands/Frans spreekt een homogene Franstalige gemeenschap staat. De helft van de Brusselaars is echt Franstalig. Nog eens 10 procent gebruikt het Frans als tweede taal, maar spreekt thuis Arabisch of Italiaans. Zij identificeren zich niet in de eerste plaats met de Franstalige Belgische gemeenschap. Tot slot is er 20 procent die noch het Frans, noch het Nederlands meester is.

Dit zijn cijfers uit 1999; de VUB verwerkt momenteel recentere data. Duidelijk is al wel dat sinds kort ruim 50 procent van de inwoners van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (19 gemeenten met een miljoen inwoners) van niet-Belgische origine is. Het is een pluriforme groep: van arme migranten tot rijke eurocraten.

Decennia geleden werd de verfransing van Brussel vooral gedreven door Vlamingen die overstapten op het Frans; dat had niet enkel met overheidsdwang te maken, maar ook met de status die deze taal nu eenmaal had. Anno 2007 is de Nederlandstalige Brusselaar terecht fier op zijn moedertaal; hij schakelt gerust over op het Frans voor alledaagse conversaties, zo lang hij zich bij Brusselse gemeenteambtenaren en chirurgen maar wel in het Nederlands kan uitdrukken.

De Vlamingen hoeven dus geen schroom te hebben om in hun hoofdstad te komen wonen. Je kunt, nee, moet er zelfs je broodje in het Nederlands bestellen.

Bart Dirks

Meer over