'Iedereen hier eet fastfood'

In de Amerikaanse stad Huntington lijdt de helft van de volwassenen aan obesitas. Dus koos de Britse kok Jamie Oliver Huntington als uitvalsbasis voor een nieuw programma dat Amerika aan het gezonde eten moet krijgen....

De ‘Homewrecker’ is een hotdog van 40 centimeter op een bijbehorend superbroodje, met elf sauzen en extra’s. Hij ziet eruit als een afgerukte arm in een horrorfilm. Wie hem binnen twaalf minuten opeet, krijgt van Hillbilly Hot Dogs een gratis T-shirt. ‘We hebben elke dag wel iemand die de wedstrijd doet’, zegt eigenaar Brandon Swallow. Hij doet er veel scherpe pepertjes op om ze af te remmen. ‘Anders blijven we T-shirts weggeven’, moppert hij.

Blijkens een krantenartikel aan de muur is het een 10-jarige inwoner van Huntington al eens gelukt. Recordhouder is Dale Boone, vermeldt een plakaat, die de Home Wrecker wegkreeg in 3 minuten en 45 seconden.

Huntington, een kleine stad in de heuvels van West Virginia, is volgens overheidsonderzoek de ongezondste plaats van Amerika. Bijna de helft van de volwassenen lijdt er aan obesitas. De stad staat bovenaan in diabetes en hartziekten.

Dus werd dit de plaats waarvandaan de Britse tv-kok Jamie Oliver Amerika aan het gezonde eten probeert te krijgen. Zijn tv-serie The Huntington Food Revolution wordt vanaf volgende week uitgezonden door ABC. Daarvoor verschijnt Jamie, in Amerika nog niet zo bekend, bij Oprah Winfrey.

McDonald’s
Een van Olivers geboden is dat de Amerikanen weer thuis moeten koken, iets dat vaak niet meer wordt gedaan. Maar Monica, de dikke vrouw die in de Hillbilly Hot Dogs zit te lunchen met een al even dikke collega, rijdt ’s avonds op weg naar huis liever langs McDonald’s of een andere drive-thru. ‘Dat is goedkoper dan in een winkel een heel pak hamburgers kopen en de rest laten verrotten’, legt ze uit.

Van Oliver moeten de Amerikanen ook die voorgekookte pakken niet meer kopen. ‘Laat Jamie Oliver mijn baan en mijn kind overnemen, dan praten we verder’, zegt Monica al kauwend. De Britse kok hamert er juist op dat je een verse maaltijd thuis in 10 minuten kunt klaarmaken. Monica aarzelt. ‘Vind ik dat dan wel lekker?’ zegt ze wantrouwig. Want het eten uit de drive-thru vindt ze heerlijk, net als chips en koekjes. ‘Ik ben een zoetekauw.’

Zo gaat het in veel huishoudens in Huntington. ‘Iedereen hier eet fastfood en gooit het kant-en-klare spul in zijn supermarktwagentje. We zijn gewoon lui’, zegt een bezoeker van Hillbilly Hot Dogs. Hij drukt met zijn duimen op een imaginaire gameboy. ‘De duimen zijn in topvorm, maar de rest van ons lichaam gaat naar de hel.’

Op de lokale highschool schuifelen opvallend veel heel dikke kinderen door de gangen. ‘De ouders werken alle twee en rijden de kinderen van hot naar her’, legt Rhonda McCoy van het schooldistrict uit. ‘Ze hebben geen tijd meer om te koken.’ En kinderen drinken veel ‘pop’, zoals frisdrank hier heet. ‘Ik vind frisdrank light gewoon echt niet lekker’, zegt Casey, een massief gebouwde liefhebster van Dr Pepper.

Diabetes type 2
De lokale kinderarts en vetzuchtspecialist, James Bailes, ziet steeds meer kinderen van een jaar of 10, 12 kampen met volwassen dikkemensenkwalen als hoge bloeddruk en diabetes type 2. ‘Dat zagen we vroeger nooit.’ Hij kreeg een 13-jarig kind in zijn praktijk dat 141 kilo woog, en ook een keer een 4-jarige van 65 kilo. ‘50 kilo te zwaar. Dat is gewoon kindermishandeling. De ouders zijn de poortwachters, die bepalen welk eten het huis in komt.’

First lady Michelle Obama begon onlangs een campagne om kinderen gezonder te laten eten en meer te laten bewegen: ‘Let’s move’. In toespraken waarschuwt ze dat een op de drie kinderen in Amerika te dik is. Ze herinnert zich het buiten spelen, naar school lopen en gezamenlijk avondeten van haar jeugd. ‘Een toetje at je alleen op zondag, als je geluk had.’ Maar nu gaan de kinderen naar school per bus of auto, hangen ze de rest van de dag voor televisie en computerspelletjes, en zeggen de ouders zelden nee.

‘Als ze uit school komen, vragen ze om fastfood’, zegt een grootmoeder in Huntington. ‘En ik geef het dan maar. Zo gaat het tegenwoordig.’ Het stadje ligt in het enigszins depressieve kolen- en staalgebied van de Appalachen, waar niet veel geld is en mensen nog roken. Maar dokters benadrukken dat de cijfers in Huntington niet veel verschillen met die in de rest van het land.

Amerika, uitvinder van comfortabele zaken als de auto, de televisie en gemaksvoedsel, dreigt aan het comfort te bezwijken. ‘De statistische voorspelling is dat mijn kleinkinderen korter leven dan ik en mijn vrouw’, zegt Harry Tweel, directeur van het provinciale departement voor volksgezondheid. Het is moeilijk om de gewoontes te veranderen, denkt hij. ‘Mensen zeggen: jij gaat mij niet vertellen wat ik moet eten.’ En ze merken het niet. ‘Als iedereen steeds dikker wordt, lijkt het normaal.’

Gigantisch billboard
Tweel herinnert zich de tijd dat uit eten gaan in Huntington een zeldzaamheid was. Nu staan langs de wegen overal lichtreclames van het type ‘3 hamburgers voor 2 dollar’. Op een gigantische billboard prijkt de nieuwe burger van McDonald’s, die niet met kleine handen te omvatten is. De slogan: ‘Bring your man hands’.

In de supermarkten zijn lange straten met louter vriesvakken. Bij de ingang staan zes elektrische karretjes met mand voor mensen die niet kunnen lopen. Meestal vanwege obesitas, zoals bij Larry Hedrick, die zijn kleindochters laat meerijden. Hij is 58, ex-mijnwerker en ex-dominee, en weegt 168 kilo.‘Vroeger was ik een marinier van 78 kilo’, zegt hij, bijna verbaasd.

Tien jaar geleden kreeg hij al van zijn dokter te horen dat hij spoedig dood zou gaan aan zijn eetgewoonten. ‘We aten altijd ’s avonds laat nog een keer.’ Nu heeft hij zoals veel dikke mensen diabetes type 2. Insuline inspuiten is niet makkelijk, want zijn handen zijn door de diabetes gevoelloos.

Zijn vrouw Linda heeft ook diabetes en is na een bijna-hartaanval op een drastisch dieet. ‘Je merkt niet dat je dik wordt, net als een kikker in een pan water die langzaam aan de kook wordt gebracht.’ Ze kookt thuis een verantwoorde maaltijd: rijst met geroerbakte groenten. De grote borden zijn naar de kelder verhuisd.

Maar de kast boven het aanrecht is van Larry, en die staat vol met snoepgoed. Soms komt hij ’s nachts uit zijn bed, dat inmiddels op de begane grond staat, en eet met een lepel een grote pot pindakaas leeg. In zijn keuken staat een apparaatje waarin hij dagelijks zijn gegevens moet invoeren, zodat het ziekenhuis kan meekijken. ‘Dan heb ik weer stiekem een stapel pannekoeken gegeten en bellen ze op: ‘Wat ben jij aan het doen?’ Larry lacht. ‘Maar als ik dadelijk aan de nierdialyse lig, maak ik geen grapjes meer, dan huil ik dat ik dood ga.’

Jamie Oliver probeert in Huntington jong te beginnen en het eten in schoolkantines blijvend te verbeteren, net als hij eerder in Engeland deed. In de keuken van Barboursville Middle School werkt tussen de gezellige Lunch Ladies uit West-Virginia met hun zangerige accent opeens een boomlange kok uit Boston, Alden Cadwell. Hij draagt een witte koksjas en een petje van de Huntington Food Revolution. Elke week doet hij een andere school. De samenwerking met Oliver is een besluit van het schooldistrict, dat onder leiding van diëtiste Rhonda McCoy al een paar jaar werkt aan gezonder schooleten.

De hele ochtend kibbelt de vreemde kok met de ervaren directrice van de keuken, Barbara Young. ‘Laat me daar nou kaas op doen’, zegt ze over Cadwells broccoli. Hij slaat zijn ogen ten hemel. De twee buigen zich over de etiketten. Zij: ‘De kinderen vinden deze pudding heel lekker.’ Hij: ‘Het zit vol met kunstmatige toevoegingen.’ Hij laat zijn verse sladressing proeven. ‘Ik moet er aan wennen’, zegt ze. En zo gaat het door. Maar de twee spreken met respect over elkaar.

Instanttroep
Cadwell wijst op de diepvriespizza’s en de instantaardappelpuree. Hij laat de schoolkoks de ingrediëntenlijst hardop voorlezen. ‘Die instanttroep doet alsof het eten is, maar dat is het niet’, zegt Cadwell. ‘Het is krankzinnig dat dit door de Amerikaanse overheid naar de scholen wordt gestuurd. We moeten terug naar zelf koken.’

Dan stromen de kinderen de kantine binnen en geschiedt het wonder: aan de lange tafels zeggen ze vrijwel allemaal dat ze het nieuwe eten lekkerder vinden. ‘Tien keer beter’, roept een meisje enthousiast. Alleen de broccoli blijft nogal eens liggen. ‘Ik zei toch: er moet kaas op’, zegt Barbara Young.

Cadwell is tevreden. Het stoort hem wel dat bijna alle kinderen chocolademelk of aardbeienmelk drinken. Het is hem in nog geen school gelukt alleen gewone melk aan te bieden. Dat vinden de schoolleiders te wreed. ‘Hier zit 23 gram suiker in, evenveel als in cola’, zegt Cadwell. ‘Maar de zuivelindustrie is erg machtig in dit land’.

Hij is blij met de reuring die Oliver brengt. Ook de gouverneur propageert nu gezond eten. ‘Onze beweging was marginaal. Nu groeit ze.’ Maar als de uitzending begint, moet hij zich wel verstoppen voor de Lunch Ladies, lacht hij.

Showkok
Want de serie van Jamie Oliver is een klap in het gezicht van de Amerikanen. De Britse showkok laat vrachtwagens vol vet voorrijden. Achter een berg diepvriespizza’s en hotdogs spreekt hij een moddervette moeder toe: ‘Je weet dat je je kinderen hiermee aan het vermoorden bent?’

‘Ja, ik vermoord ze’, snikt ze. En in een lagere schoolklas laat Oliver jongetjes een tomaat zien. Ze kunnen niet zeggen wat het is. ‘Dit is wat in de ketchup zit’, zegt Oliver triomfantelijk. Hij negeert de tientallen kinderen die wel hun vinger opstaken. Maar zijn punt is gescoord.

‘Ik vond de preview niet leuk. West Virginia wordt altijd maar in de hoek gezet, en nu zijn we weer dik en onwetend’, klaagt een van de Lunch Ladies. Maar het valt op dat bijna iedereen in Huntington de Britse interventie toejuicht. ‘Alles wat aandacht geeft aan deze epidemie is goed. Ik hoop dat dit een positief effect heeft’, zegt Harry Tweel van volksgezondheid.

De eerste bekeerlingen zijn er. Ze krijgen kookles in de hippe Huntington Kitchen, opgezet door Oliver met een liefdadigheidsorganisatie. ‘Ik had nog nooit een omelet gemaakt’, zegt een deelneemster na afloop. ‘Het was best makkelijk.’ En voor Kay was alleen de trailer van Oliver’s show genoeg. Ze zit in de Golden Corral, een groot restaurant met eindeloze buffetten en bijna aan elke tafel heel dikke mensen. Maar zij eet sla. ‘Toen ik de trailer zag, moest ik huilen’, vertelt ze. Sindsdien is al 15 kilo kwijtgeraakt.

Meer over