Horror met bits en bytes

Het is januari in het jaar 2000. Bij honderdduizenden gezinnen is gas en licht afgesloten, winkels worden geplunderd, het betalingsverkeer ligt lam en er dreigt een financiële crisis....

Van onze verslaggever

Lucas van Grinsven

AMSTERDAM

De chaos wordt niet veroorzaakt door de Goddelijke Dag des Oordeels, maar door onachtzaamheid van bedrijven en overheid. Die hebben verzuimd om hun computers aan te passen aan de eeuwwisseling.

Op de nieuwjaarsdag van de nieuwe eeuw verspringt het jaartal van 99 naar 00. Veel van de huidige computers denken dat de tijd 99 jaar is teruggesprongen in plaats van één jaar vooruit. 'Dit probleem lijkt onbeduidend. Het is echter buitengewoon onverantwoord en gevaarlijk de gevolgen te onderschatten', schrijft Fenit aan Kok.

De branchevereniging schuwt grote woorden niet. Onjuiste verwerking van data kan 'catastrofaal uitpakken'. Bedrijven en organisaties worden 'ernstig bedreigd'.

Orders kunnen niet meer worden verwerkt, facturen niet worden verstuurd, beveiligingssystemen lopen vast. Computers scheiden er massaal mee uit; het is immers 1900 en de rekeningen zijn betaald vanaf 1999. Dat is het nog lang niet.

In de Verenigde Staten is de eerste schade al geboekt. Een partij geneesmiddelen werd vernietigd omdat het jaar van bederf was bepaald op 01, ofwel 96 jaar geleden.

De oplossing is eenvoudig: voor alle jaartallen moet een eeuwcijfer worden geplakt. Dan kunnen de computers tot het jaar 9999 mee. Dat lijkt een koud kunstje, en dat is het ook, maar wel een kostbaar kunstje. Alleen in Nederland gaat dat bedrijven tussen de vijf en tien miljard gulden kosten, zegt Fenit-directeur Sylvia Roelofs.

Alle computerapparatuur en -programma's moeten worden nagevlooid op data. Dom werk, dat wordt vereenvoudigd door zoekprogramma's en waar de Fenit-leden sinds enige tijd veel geld aan verdienen, vooral bij grote ondernemingen die al lang doorhebben dat ze het probleem moeten laten oplossen. Politici is het thema niet ontgaan. Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken antwoordde op kamervragen dat alle departementen hun maatregelen hadden genomen. De oplossing kost alleen in Nederland al twintigduizend manjaren.

Ondernemers die het milennium-probleem is ontgaan, moeten bijkans een bord voor hun kop hebben. Toch blijkt uit enquêtes dat slechts 10 procent van organisaties en bedrijven in Nederland het gevaar onderkennen, zegt Roelofs. Grote ondernemingen hebben hun zaakjes op orde, het zijn de kleinere die verzuimen zich voor te bereiden. Roelofs: 'Wij maken ons vooral zorgen om het midden- en kleinbedrijf en de overheid.'

Dat doet ook Randstad Milennium Services, dat automatiseerders detacheert om het jaar-2000-probleem op te lossen. 'Het MKB denkt: ''Het is nog lang geen 2000''', zegt operational manager Peter van Amstel. 'Ze denken dat hun computerleverancier het voor ze oplost. Maar ze informeren er niet naar.'

De aanschaf van nieuwe computers biedt geen garantie ter voorkoming van het jaar 2000-probleem. Volgens Fenit zijn pc's van na 1994 redelijk veilig, maar dan mogen ze niet draaien met oudere computers en oudere softwareprogramma's. Dat is precies het probleem, want nieuwe systemen zijn vaak aan oudere systemen gekoppeld.

'Het zijn vaak net kerstbomen. Goede systemen blijven in gebruik, en men klikt er nieuwe toepassingen aan vast', zegt Roelofs. Spreekwoordelijk zijn de computers bij banken die dagelijks de stand opmaken van miljoenen rekeningen, vaak al tientallen jaren lang en tot grote tevredenheid. Als de capaciteit ontoereikend is, wordt er een nieuwe computer naastgezet.

Die lange levensduur heeft de computerbouwers van de jaren zeventig verrast. Toen zij hun systemen ontwierpen, was geheugencapaciteit van een computer een schaars goed. Daarom schrapten zij zoveel mogelijk overbodige karakters, waaronder de eeuwaanduiding. Over twintig jaar zouden er toch andere systemen zijn. Ook de streepjes tussen datum, maand en jaartal werden overgeslagen. Zodoende ontstond de zescijferige code die een internationale standaard werd voor datumaanduiding, ook toen geheugencapaciteit al lang niet meer zo kostbaar was.

Meer over