Hond, paard en mens toegenegen

Groot-Brittannië telt heel wat schrijvende conservatieven, maar niet een is er zo welbespraakt, zo erudiet en zo productief - hij heeft inmiddels zo'n dertig titels op zijn naam staan - als Roger Scruton....

De in 1944 geboren schrijver en filosoof is niet alleen welbespraaktmaar ook spraakmakend. Zo onderschepte het dagblad The Guardian in 2002 eene-mail van Scruton aan een groot Japanse tabaksconcern, waarin hijvoorstelde om tegen betaling van £ 5500,- per maand te bewerkstelligen dater elke twee maanden een pro-rokenartikel in een gerenommeerde Britse krantzou verschijnen, te schrijven door hemzelf of door een van zijngeestverwanten. In een reactie ontkende Scruton de feiten niet, maar hijbeklaagde zich over de zoveelste poging van de politiek correcte pers omhem in diskrediet te brengen.

Ook in Scrutons jongste publicatie, Gentle Regrets, een bundelautobiografische essays, ontbreekt het niet aan uitvallen tegen het linkseestablishment, dat hem zowel een academische als politieke carrière doorde neus zou hebben geboord. Hoewel hem enige rancune dus niet vreemd is,houdt hij het in zijn boek netjes. Hij verkettert homoseksuelen ofalleenstaande moeders niet, maar meet de zegeningen en de heiligheid vanhet huwelijk breed uit, zonder overigens te verzwijgen dat zijn eerstehuwelijk in een scheiding uitmondde.

Als hij het reëel bestaande communisme bestrijdt dan doet hij dat uiteen esthetisch oogpunt: het zou het stedenschoon van Oost-Europageruïneerd hebben. Echt giftig wordt hij pas als hij het recente verbodop de vossenjacht ter sprake brengt: dan trekt hij fel van leer tegen hetlevensvijandige puritanisme van de dierenbeschermers, die maar één doelvoor ogen lijken te hebben: een onschuldig genoegen van de Britseplattelander onmogelijk maken. Bovendien is het, aldus de jager-filosoof,voor de vos veel natuurlijker om door een meute honden uiteengereten teworden dan door een schot hagel te sterven.

Gentle Regrets cirkelt grofweg rond drie thema's: conservatisme, religieen liefde. In het langste essay 'Growing up with Sam' beschrijft hij zijneigen leerschool van de liefde. Er zijn drie Sams in Scrutons levengeweest: een hond toen hij kind was, een paard tijdens zijn adolescentieen een zoon vanaf zijn middelbare leeftijd. Heel mooi beschrijft hij hoezijn liefde zich parallel aan de objecten van zijn genegenheid steeds meerverdiept, waarbij hij heel zinnige uitspraken doet over het wezenlijkeverschil tussen dierenliefde en mensenliefde (zinniger dan naar aanleidingvan de vossenjacht).

Schrijnend zijn de beschrijvingen van de sfeer in het ouderlijk huis:er werd nooit gezongen, muziek was uit den boze, het enige geluid dat erte horen was, was dat van menselijke stemmen, en ook dat maar zelden.Bepalend voor die sfeer was een zwaar gefrustreerde vader, een verbitterdesocialist, leraar op de middelbare school die ook door Scruton junior werdbezocht.

Het kwam geregeld voor dat vader en zoon na schooltijd op de bushaltestonden te wachten zonder een woord met elkaar te wisselen, in de bus zatenze ieder op een aparte plaats. Scruton vertelt dit alles op zakelijke toon,zonder enige emotie, zonder zich te verdiepen in de psyche van de vader -wat kun je anders van een socialist verwachten, lijkt hij te willensuggereren. . . Je kunt je overigens afvragen waarom de conservatiefScruton de instituten huwelijk en gezin zo consequent verheerlijkt en kostewat kost in stand wil houden, terwijl hij er zelf zulke slechte ervaringenmee heeft gehad.

Het conservatisme van Scruton is niet politiek maar cultureelgemotiveerd. Zijn politieke inzichten zijn ronduit bot en ondoordacht tenoemen. Wat te denken van uitspraken als: 'Al dat gezeur over dearmen. . . nu iedereen twee auto's heeft en op vakantie gaat naar hetCaribisch gebied? Het is flauwekul om over ''de armen'' te praten. Iedereenin West-Europa is té welvarend, ze weten niet wat ze met hun geld moetendoen en vervelen zich te pletter' Dat soort statements gaat hetherenclubgebral onder het genot van een dikke sigaar en een goed glaswhisky niet te boven. Scrutons geest, op andere gebieden zo scherpzinnig,vertoont waar het sociaal-politieke kwesties betreft duidelijk een blindevlek.

In zijn uitweidingen over de religie benadrukt hij vooral hetfunctionele aspect van de godsdienst: godsdienst als cement van desamenleving, als basis voor waarden en normen. Hij kan zich een samenlevingzonder religie niet voorstellen en hij ziet in moderne maatschappelijkeverschijnselen als abortus, euthanasie, homohuwelijk, al de eerste tekenenvan het verval van de westerse beschaving. Het eerste filosofisch getinteboek dat hij las, Oswald Spenglers Der Untergang des Abendlandes(1918-1922), lijkt hem meer te hebben beïnvloed dan hij zelf beseft entoegeeft.

Gentle Regrets is in twee opzichten prikkelend: het is ergerlijk enontroerend. En het is eerlijk, althans die indruk laat het achter.Ergerlijk, ontroerend en eerlijk - hoeveel aanbevelingen heeft een boekméér nodig?

Hans Driessen

Roger Scruton: Gentle Regrets -Thoughts from a LifeContinuum248pagina's 29,10ISBN 0 8264 7131 5

Meer over