Columngeorge van hal

Hoe de computer straks ook voetbal zal ‘uitspelen’

George van Hal Beeld George van Hal
George van HalBeeld George van Hal

Voetbal. Het lijkt op het eerste gezicht misschien niet het meest voor de hand liggende spelletje voor Google’s DeepMind. Toch stort het bedrijf, dat eerder wereldwijd indruk maakte toen zijn virtuele denksportkampioen AlphaGo menselijke Go-grootmeesters alle spreekwoordelijke hoeken van de kamer liet zien, zich nu op volkssport nummer één. Dat blijkt uit een recente voorpublicatie op wetenschapssite Arxiv.

Go-wereldkampioen Lee-Se-dol speelt tegen de Google-computer AlphaGo.  Beeld Getty
Go-wereldkampioen Lee-Se-dol speelt tegen de Google-computer AlphaGo.Beeld Getty

Raar, misschien, voor wie bij voetbal direct denkt aan Trevifonteinslopende hooligans of aan irritante EK-reclames met Wesley Sneijder als gabber. Maar het edele spel leent zich net zozeer voor diepgravende tactische analyses over de relatieve voordelen van spelsystemen als 5-3-2, 4-3-3 of 4-2-3-1, en is doordrenkt met voor buitenstaanders ondoordringbaar jargon als ‘half spaces’ en ‘de restverdediging’.

In die meer intellectuele voetballijn, gepropageerd door een nieuwe trainersgeneratie, kan de kunstmatige intelligentie zijn diensten straks bewijzen. Niet door zélf fysiek op het veld te stappen, natuurlijk – een computerkast kopt niet zo lekker, en zal ook nooit een briljante steekpass geven – maar door spelers en wedstrijden te simuleren.

Het resultaat kun je momenteel nog het beste beschrijven als een heel krakkemikkige versie van populaire voetbalcomputerspellen als Fifa of Pro Evolution Soccer: houterig bewegende mannetjes die in teams van twee tegen elkaar spelen. Op de achtergrond draaien basale natuurwetten als de zwaartekracht mee.

Het interessante is daarbij dat die virtuele spelers zichzelf uit het niets tactiek aanleren. Die tactieken zijn nog heel rudimentair – zo hebben de spelers bijvoorbeeld wel leren passen, maar maakt nog niemand gebruik van handige looplijnen of de ruimtes op het veld – maar de verwachting is dat de kunstmatige intelligentie dat met meer virtuele potjes achter de kiezen vanzelf zal leren.

Zeker als de programmeurs het spelletje uiteindelijk nóg dichter tegen het echt laten aanschurken: elf tegen elf, inclusief keepers, en mét alle voetbalregels (buitenspel, inworpen, penalty's). Tegen die tijd wordt het zelfs voor bijvoorbeeld Erik Ten Hag (trainer van Ajax) of Jurgen Nagelsmann (Bayern München) interessant om te zien wat DeepMinds nieuwe creatie aan tactische vondsten presenteert.

Een aantal jaar terug keken Go-kenners vol scepsis naar die nieuwe, virtuele speler, die volgens hen nooit de subtiliteiten van het edele denkspel zou kunnen doorgronden. Daarvoor zou Go te zwaar leunen op de menselijke intuïtie.

Totdat daar ‘zet 37’ was in de wedstrijd tegen wereldtopper Lee Sedol, kippenvelmoment in documentaire Alpha Go. Plots doet de computer zó'n bizarre zet, die achteraf zodanig briljant blijkt, dat de grootste Go-commentatoren met stomheid geslagen in de studio achterblijven.

‘1-8-1, het klinkt misschien wat gek, maar als DeepMind Oranje zo neerzet, kun je er gerust van uitgaan dat het niet beter kan’, zal voetbalcommentator en oud-international Frenkie de Jong met zijn kenmerkende glimlach zeggen in de voorbeschouwing op de finale van het EK 2034. ‘Ik heb wel vertrouwen in de goede afloop.’

Meer over