De week in wetenschapTonie Mudde

Historische speeches die – godzijdank – nooit uitgesproken zijn

null Beeld

Veel historische speeches heeft het publiek nooit gehoord. Deze week werd er een verscheurd door een Nasa-wetenschapper.

Een vrouw in een knaloranje T-shirt die boven haar hoofd triomfantelijk een paar A4-tjes verscheurt. Het was een van de mooiste momenten deze week, toen op aarde de eerste beelden verschenen van Ingenuity vliegend boven het oppervlak van Mars. De eerste keer in de geschiedenis dat een gemotoriseerd toestel vloog op een andere planeet dan de aarde.

De vrouw met de A4-tjes heet MiMi Aung, ze is projectleider van het Marshelikoptertje. Op de gescheurde stukjes papier die uit haar handen dwarrelden in het missiecentrum van Nasa stond een speech geschreven. De zinnen die zij had uitgesproken als het mis was gegaan met het project waar zij en haar team jarenlang aan hebben gewerkt. Dat zo’n speech klaarligt is niet zo gek; Mars is een kerkhof van mislukte missies. Ontploft bij de lancering, gecrasht bij de landing, de planeet totaal voorbij gevlogen.

Nasa-wetenschapper MiMi Aung verscheurt de toespraak die ze had gehouden als het níét was gelukt het helikoptertje Ingenuity te laten vliegen boven het oppervlak van Mars. Beeld Nasa
Nasa-wetenschapper MiMi Aung verscheurt de toespraak die ze had gehouden als het níét was gelukt het helikoptertje Ingenuity te laten vliegen boven het oppervlak van Mars.Beeld Nasa

MiMi Aung is natuurlijk niet de eerste met zo’n papiertje op zak dat moet voelen alsof je de hele dag een uitgeschreven nachtmerrie met je mee draagt, die werkelijkheid zou kunnen worden bovendien.

Vlak voor D-day schreef Eisenhower aan zijn troepen: ‘U staat op het punt de grote kruistocht te beginnen waarop wij ons zoveel maanden hebben voorbereid. De ogen van de wereld zijn op u gericht. De gebeden en de hoop van alle vrijheidslievende mensen vergezellen u. (…) We accepteren niks anders dan een volledige overwinning!’

Wat die manschappen niet wisten, was dat Eisenhower ook een papiertje volkrabbelde met zinnen die hij mogelijk snel zou moeten uitspreken. ‘Onze landing rondom de haven van Cherbourg heeft ons niet voldoende voet aan de grond opgeleverd en ik heb de troepen teruggetrokken. Mijn besluit om op deze plek en op dit moment aan te vallen was gebaseerd op de best beschikbare informatie. De grondtroepen, de luchtmacht en de marine hebben alles gedaan wat met moed en plichtsgevoel gedaan kon worden. Als er een schuldige of verantwoordelijke moet worden aangewezen, dan ben ik dat, en ik alleen.’ Die laatste woorden, ‘ik alleen’, zijn onderstreept.

Wie verder in de archieven duikt, komt nog meer van dit soort historische speeches tegen die – godzijdank – nooit uitgesproken hoefden te worden.

President Nixon in 1969 voor het geval Neil Armstrong en Buzz Aldrin nooit waren teruggekeerd van de maan. (‘Het lot heeft besloten dat de mannen die naar de maan gingen om die in vrede te onderzoeken op de maan zullen blijven om er te rusten in vrede. Deze dappere mannen, Neil Armstrong en Edwin Aldrin, weten dat er geen hoop is op redding. Maar ze weten ook dat de mensheid hoop kan putten uit hun offer.’)

Koningin Elizabeth in 1983 voor het geval de Derde Wereldoorlog zou losbarsten. (‘We weten allemaal dat de gevaren die nu voor ons liggen vele malen groter zijn dan ooit eerder in onze lange geschiedenis. De vijand is niet een soldaat met zijn geweer en zelfs niet de piloot spiedend in de lucht boven onze steden en dorpen, maar de dodelijke kracht van misbruikte technologie.’)

Sinds het uitbreken van de pandemie geven regeringsleiders overal ter wereld historische speeches. Daarover wordt veel geklaagd, omdat ze op de korte termijn te weinig perspectief bieden of juist valse hoop, of simpelweg omdat het telkens dezelfde boodschap is (‘misschien binnenkort een versoepeling, maar nu nog even volhouden tot iedereen gevaccineerd is!’).

Ter relativering kan het helpen om een levendige voorstelling te maken van het tot voor kort reële scenario dat de coronavaccins ons niet of maar mondjesmaat hadden beschermd.

Dan waren er pas écht vervelende speeches uit binnenzakken van jasjes getrokken.

Meer over