ColumnGeorge van Hal

Historische roddel en achterklap

George van Hal Beeld
George van Hal

Heb je als moderne celebrity vooral te maken met paparazzi die uren in de heg hangen om die éne foto van jou te schieten, historische beroemdheden hebben te maken met een veel formidabeler vijand: de wereld van wetenschap en technologie.

Neem nu koningin Marie Antoinette, voormalig echtgenote van koning Lodewijk de XVI van Frankrijk. Het is alweer ruim tweehonderd jaar geleden dat de valbijl van een guillotine haar hoofd scheidde van haar romp, maar uit naam der geschiedenis zijn we onverminderd geïnteresseerd in haar persoonlijke leven.

In het vakblad Science Advances beschreven wetenschappers afgelopen weekeinde bijvoorbeeld dat ze haar brieven aan de Zweedse graaf Axel von Fersen uitvoerig hebben bestudeerd. Von Fersen had gedeeltes van haar zinnen aan hem doorgekrast, als een ambtenaar die een Wob-verzoek van een journalist bewerkt. Vermoedelijk wilde hij de affaire, die de twee volgens de 18de-eeuwse achterklap zouden hebben, voor de buitenwereld verbergen. Vijftien van die brieven zijn nu, 230 jaar nadat ze verstuurd zijn, voor het eerst ook voor iedereen te lezen.

En wat blijkt? Het roddelcircuit had vermoedelijk gelijk. Was Marie Antoinette geen historische koningin geweest, maar een kandidaat uit Wie is de Mol, Boer Zoekt Vrouw of een actrice uit een willekeurige soapserie, dan hadden de Story's en de Weekends van deze wereld er wel pap van gelust.

‘Ik zal altijd van je houden!’, hadden ze in letters van ongekend formaat op hun covers gezet, een parafrase van één van de nu onthulde zinnen. Daarnaast hadden ze een korrelige, ingezoomde foto afgedrukt waarop de twee samen uit een auto stappen, zonnebrillen stevig op het hoofd geklemd. Wie, nieuwsgierigheid gewekt, had doorgebladerd naar de binnenzijde zou boven het artikel een kop zien als ‘Franse koningin betuigt heimelijk de liefde aan Zweedse graaf’, met daarboven iets als ‘Betrapt!’, of ‘Op heterdaad!’.

Vergeleken daarbij is wat boven het wetenschappelijk onderzoek staat toch tamelijk tam. ‘2D maco-XRF onthult geredigeerde gedeelten correspondentie Franse koningin Marie Antoinette met Zweedse graaf Axel von Fersen’, luidt de kop. Het vakjargon is nadrukkelijk belangrijker dan de sensatie.

Portret van Marie Antoinette door de Zweedse schilder Adolf Wertmuller Beeld Corbis via Getty Images
Portret van Marie Antoinette door de Zweedse schilder Adolf WertmullerBeeld Corbis via Getty Images

‘XRF’ is de door de kenners gehanteerde afkorting van de gebruikte techniek (voluit: röntgenfluorescentiespectroscopie). Daarmee konden de onderzoekers onderscheid maken tussen de inkt die Marie Antoinette gebruikte, en de inkt waarmee Von Fersen haar liefdesverklaringen verborg voor de buitenwereld. En toen de onderzoekers dat zagen, was het relatief eenvoudig om de contouren van de oorspronkelijke letters te reconstrueren.

Hoewel je bij een goede roddel eigenlijk niet te hard naar de feiten moet kijken, kunnen wetenschappers – notoir genuanceerd – de verleiding toch niet weerstaan. Zo ook hier. Want ondanks de stevige suggestie van onthullende woorden en zinsdelen als ‘geliefde’, ‘dol op je’ en ‘niet zonder jou’, benadrukken de onderzoekers, hebben ze daarmee géén definitief bewijs van de affaire ontdekt. Waarvan akte.

Meer over