ColumnIonica Smeets

Helaas is het vrouwelijke schaakgenie uit The Queen’s Gambit een fictief personage

null Beeld

‘Meisjes schaken niet.’ Dat krijgt de 9-jarige Beth Harmon te horen aan het begin van de populaire Netflix-serie The Queen’s Gambit. Natuurlijk gaat Harmon toch schaken en voor het einde van de eerste aflevering verslaat ze alle jongens van de schaakclub in een simultaanwedstrijd.

Helaas is het vrouwelijke schaakgenie Beth Harmon een fictief personage. En hoewel er heus een boel erg goede vrouwelijke schakers zijn (geweest), zijn er nog steeds mensen die denken dat schaken niets voor meisjes en vrouwen is.

In oktober verscheen er een stuk op de Indiase website Mint waarin zelfs vrouwelijke topschakers als Koneru Humpy zeggen dat het nu eenmaal bewezen is dat mannen betere schakers zijn. De cijfers lijken Humpy gelijk te geven, want zij is nummer 2 bij de vrouwen, maar slechts nummer 283 op de totale ranglijst. En Hou Yifan, de nummer 1 van de vrouwen, staat in het totaal op plek 86.

Maar de Nederlandse schaker en hoogleraar neurale wetenschap Wei Ji Ma kijkt heel anders naar die cijfers. Hij wijst erop dat er veel minder vrouwen dan mannen schaken. In India, waar het artikel van Mint zich op richt, is bijvoorbeeld slechts 16 procent van de geregistreerde spelers een vrouw. Dat maakt de vergelijking van mannelijke en vrouwelijke topspelers nogal oneerlijk.

Hij laat dit zien met een voorbeeld waarin je twee groepen maakt van mensen die elk puur willekeurig een score tussen de 1 en 100 krijgen toebedeeld. Groep A bestaat uit tien mensen, groep B uit 2 mensen. De gemiddelde score zal in allebei deze groepen 50 zijn. Maar als je alleen de spelers met de hoogste scores per groep vergelijkt, dan zal die bij A gemiddeld 91,4 halen en bij B 67,2. Domweg doordat A een grotere groep is en dus meer kans heeft op een topscoorder, terwijl er verder geen enkel verschil is tussen de mensen in beide groepen.

Ma bepleit dat je om mannelijke en vrouwelijke schakers te vergelijken niet kijkt naar de uitschieters, maar naar de gemiddelde prestaties. Hij maakt de vergelijking voor volwassen geregistreerde Indiase schakers en dan blijken vrouwen gemiddeld nét iets beter te zijn dan mannen. De verdeling van ratings heeft voor vrouwen en mannen ook ongeveer dezelfde vorm. Alleen zijn er veel minder vrouwen die schaken en daardoor dus onvermijdelijk ook minder topscoorders.

Ook in Nederland schaken er veel meer mannen dan vrouwen. Wij zien van dichtbij hoe dat begint op de jeugdschaakclub van onze zoon. Hij zit in een groep met bijna alleen maar jongens en is haast verbaasd als er een meisje meedoet aan een toernooi. Een schaakdocente zei dat het patroon lastig te doorbreken is: vaders die zelf schaken, brengen hun zoons naar de schaakclub. En die jongens brengen dan weer vriendjes mee. De club doet nu echt van alles om meer meisjes te werven via scholen en ouders.

Bij ons heeft dat gewerkt: sinds een half jaar zit onze dochter ook bij de schaakclub. Ze is nu 5 en speelt enthousiast volgens het motto: ‘Stukken slaan is belangrijker dan winnen.’ We hopen vurig dat ze over vier jaar alle jongens van de schaakclub verslaat.

Meer over