Wild ideeStrepen zebra

Heeft de zebra strepen om steekvliegen te weren?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: een zebra heeft strepen om steekvliegen te verwarren.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Eindelijk. Na ruim 150 jaar gefilosofeer staat de wetenschap op het punt een oud mysterie op te lossen: waarom de zebra zwart-witte strepen heeft. Die strepen zouden vooral steekvliegen verwarren door het dieptezicht van de vliegenogen op een dwaalspoor te zetten, terwijl de vlieg op de zebrahuid probeert te landen, stelt bioloog Tim Caro na een reeks studies, waaronder een waarin hij op de savanne een snikheet zebrapak droeg. Volgens Caro bestaat voor deze theorie zelfs de ‘meeste ondersteuning’, schrijft hij deze zomer in het vakblad Royal Society B.

Wat is er zo wild aan?

Het anti-steekvliegenidee ligt niet zo voor de hand. Door de jaren heen hebben biologen heel wat andere verklaringen voor zebrastrepen geopperd die minstens zo logisch leken. Zo vond Darwin het aannemelijk dat zebrastrepen de dieren in staat stellen om elkaar te herkennen: voor elk individu een unieke streepjescode. Andere biologen vermoedden dat zebrastrepen in kuddes leeuwen in de war zouden kunnen brengen, of dat ze zelfs als camouflage dienen wanneer de dieren voor een groep bomen staan.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Stuk voor stuk sneuvelden veel van die zebrastreephypotheses. Zo blijken leeuwen prima in staat om uit de strepenchaos van zebrakuddes een sappig exemplaar te plukken. Ook houden zebra’s er geen enkele camouflagetactiek op na: in plaats van stil te staan bij bomen, rennen ze bij gevaar snel weg.

Intussen is het steekvliegenidee juist aannemelijker geworden. Caro en enkele andere onderzoeksgroepen hebben de laatste jaren met allerlei experimenten aangetoond dat steekvliegen moeite lijken te hebben om te landen op paarden met een zwartwit-gestreepte doek op hun rug. De truc werkt ook bij zebra-deken-dragende koeien, aldus een Japans onderzoeksteam vorig jaar in het onlineblad Plos One.

Een ander bewijsstuk: het paardengeslacht, de groep waar de zebra bij hoort, heb je in allerlei kleuren, maar de enige plek waar ze strepen dragen is uitgerekend op het continent Afrika, waar het veel meer dan op andere plekken wemelt van de tseetseevliegen. Die dragen ziekten over waar zebra’s bijzonder kwetsbaar voor zijn, mailt Caro.

Wat spreekt de theorie tegen?

Niet iedereen zet al zijn geld op de steekvliegenhypothese. Een van hen is evolutiebioloog Brenda Larison van de universiteit van Californië. ‘Je hebt twee sterk gestreepte zebrasoorten die in gebieden leven waar geen tseetseevliegen voorkomen’, zegt ze. Zij vermoedt dat de zebrastrepen het dier helpen koelen. De zebrasoorten met de sterkste strepen leven volgens haar analyse op plekken met weinig beschutting, die met minder uitgesproken strepen verblijven in het schaduwrijke bos.

In de volle zon kunnen gestreepte patronen inderdaad koelen, zagen Hongaarse wetenschappers in een experiment met watervaten, maar ze betwijfelen of dat voldoende is om de kerntemperatuur van zebra’s te verlagen. Larison benadrukt dat het koelidee niet per se het vliegenidee uitsluit. ‘Als het ene waar is, zegt dat helemaal niets over of het andere klopt. De vraag is niet of steekvliegen een rol hebben gespeeld in de evolutie van zebrastrepen, maar of het de enige factor is.’

Meer over