Hartpatiënten overleden door bacterie in apparaat operatiekamer

Meer dan honderd patiënten, onder wie vier in Nederland, zijn tijdens openhartoperaties besmet met de bacterie Mycobacterium chimaera via apparaten uit een Duitse fabriek. Dat blijkt uit internationaal onderzoek geleid vanuit het Radboudumc in Nijmegen. Twee Nederlandse patiënten zijn mede door toedoen van de bacterie overleden. De besmette apparaten zijn inmiddels uit alle operatiekamers gehaald, maar artsen wordt geadviseerd de komende twee jaar alert te zijn op eventuele nieuwe patiënten.

Redactie
De operatiekamer in het Ikazia Ziekenhuis Rotterdam. Geen van de in Nederland bekende gevallen lag in dit ziekenhuis. Beeld anp
De operatiekamer in het Ikazia Ziekenhuis Rotterdam. Geen van de in Nederland bekende gevallen lag in dit ziekenhuis.Beeld anp

De bacterie, die ook in drinkwater kan voorkomen, veroorzaakt gewoonlijk geen gezondheidsproblemen. Het lichaam ruimt hem zelf op. 'Pas als hij op een onnatuurlijke manier in ons lichaam terechtkomt, kan hij ziekteverwekkend en zelfs levensbedreigend zijn', zegt arts-microbioloog Jakko van Ingen op de website van het Radboudumc. 'Mensen krijgen koorts, verliezen gewicht, zweten veel, zijn enorm moe, verliezen hun conditie; het is een langzaam slopende ziekte die je kunt vergelijken met tuberculose die je - als je niet wordt behandeld - langzaam uitteert.'

De ongebruikelijke besmettingen werden in 2014 voor het eerst gemeld door de Zwitserse gezondheidsautoriteit. De in totaal zes besmette patiënten hadden gemeen dat ze in de maanden of jaren ervoor een openhartoperatie hadden ondergaan. De Zwitsers vermoedden dat de heater-cooler de schuldige was, een apparaat dat tijdens de operatie via een waterreservoir de temperatuur van het bloed van de hartpatiënt reguleert.

Internationale uitbraak

Aanvankelijk lijkt het een incident, omdat de zes gevallen in hetzelfde ziekenhuis voorkwamen. Maar wanneer Van Ingen, die op de hoogte was van de Zwitserse besmettingen, een half jaar later binnen een week twee vrijwel identieke verhalen uit Duitsland en Nederland hoort, gaan de alarmbellen rinkelen.

Van Ingen en zijn collega's concluderen na onderzoek dat er sprake is van een internationale uitbraak. Europese deskundigen en ziekenhuizen worden op de hoogte gesteld en in Nederland, Duitsland, Zwitserland en Engeland wordt onderzoek gedaan. Van Ingen: 'In Nederland sporen we uiteindelijk vier patiënten op die allemaal een nieuwe hartklep of andere prothese hebben gekregen via een openhartoperatie. Bij al die patiënten stond een heater-cooler op de OK en bij onderzoek vonden we in deze apparaten inderdaad de bewuste bacterie.' Drie van de Nederlandse patiënten lagen in het Isala-ziekenhuis in Zwolle, de vierde in het Erasmus MC in Rotterdam. In totaal blijken er sinds 2013 meer dan honderd besmettingen te hebben plaatsgevonden.

Nieuwe patiënten

De bacterie is waarschijnlijk door de lucht verspreid via een ventilator in de waterbak van het apparaat. Uit het onderzoek, gepubliceerd in The Lancet Infectious Diseases, blijkt dat alle infecties één bron hadden: een van de twee fabrikanten van de heater-coolers. De bacterie zou tijdens het productieproces in de apparaten zijn geslopen. Het is niet bekend of er stappen worden ondernomen tegen de fabrikant.

De apparaten worden in 14 Nederlandse hartcentra gebruikt. Nadat de eerste besmetting in Nederland werd gesignaleerd zijn in alle Nederlandse hartcentra de heater-coolers buiten de operatiekamers geplaatst.

Dat de infectiebron weggenomen is, betekent niet dat er geen nieuwe patiënten meer bij kunnen komen. 'We hebben bij andere patiënten gezien dat ze soms pas vijf jaar na de infectie ziek worden', aldus van Ingen. 'Omdat we deze heater-coolers tot eind 2014 uit de OK hebben gehaald, blijft het tot eind 2019 mogelijk dat zich openhartpatiënten melden met deze infectie. In Nederland zijn de artsen daarover geïnformeerd via hun beroepsverenigingen.'

Meer over