Hardbal

Waarom besteedde het NOS-Journaal afgelopen maandag geen aandacht aan de verschijning van de nieuwe, dertiende druk van de Dikke Van Dale?...

Hedenlands werd de afgelopen weken nogal eens gebeld in verband met die nieuwe Van Dale. Voor commentaar op 'de' nieuwe woorden die erin zijn opgenomen. Maar dat kán Hedenlands helemaal niet, want Hedenlands heeft net zo min als de rest van de Nederlandse pers van tevoren inzage gekregen in de nieuwe Van Dale. Op dit moment zitten verspreid over Nederland een aantal woordenboekkenners op hun werkkamertjes als gekken door die 4400 pagina's te bladeren om voor het komend weekeinde nog een bespreking te kunnen maken.

Als, laten we zeggen, de voormalig hoofdredacteur van een krant een televisieserie heeft geschreven en de tv-criticus van die krant vindt er niet veel aan, dan is de kans groot dat de redactie met het oog op de lieve vrede besluit het onderwerp eerst maar eens door middel van een mooi gepresenteerd interview te behandelen, en pas daarna, liefst niet al te snel, die negatieve bespreking af te drukken.

Toen de Volkskrant de berichtgeving over Van Dis' Dubbelliefde aftrapte met een groot vraaggesprek, wist Hedenlands al dat de bespreking niet lovend zou zijn. Omgekeerd kan een promotor diezelfde tactiek toepassen. Als hij vermoedt dat de waarderende aandacht weleens ongunstig zou kunnen uitpakken, zal hij zich concentreren op signalerende en informerende berichtgeving. Bijvoorbeeld door het product zelf zo laat mogelijk prijs te geven.

Een journalist met beroepstrots zou dan misschien moeten zeggen: ik laat mij niet voor een commercieel karretje spannen, ik bericht pas als ik weet waaróver. Toch is het met de nieuwe Van Dale zo gegaan. Het Regeerakkoord, De Miljoenennota, zelfs Hare Majesteits Troonrede wordt onder embargo van tevoren beschikbaar gesteld aan de pers, maar deze nieuwe Van Dale niet. Zelfs die middag waren er geen exemplaren voor de pers.

Op één stukje na (Ewoud Sanders in NRC Handelsblad) is alles wat u de afgelopen dagen over de nieuwe Van Dale heeft gelezen, afkomstig uit persberichtjes van Van Dale. Waar natuurlijk alleen in staat wat Van Dale over dit nieuwe product kwijt wil, bijvoorbeeld dat er zoveel leuke hippe woordjes in zijn opgenomen. Want leuke hippe woordjes, daar is vraag naar. Dit alles in het kader van het zakelijke beleid dat deze woordenboekuitgever voert, dat de laatste jaren behalve op letters ook meer en meer op cijfers gericht is. Vandaar waarschijnlijk ook dat Van Dale deze keer geen tien jaar wachtte met een nieuwe druk, zoals de afgelopen twaalf keren (gemiddeld), maar zeven. Dat scheelt de BV Van Dale tientallen miljoenen guldens. Zolang de taaltrend aanhoudt: Move the product.

Mag dat niet? Dat mag zeker, maar waarom léést Hedenlands er nergens over? Is er nu geen journalist meer die nog weet wat Deep Throat tegen Bernstein en Woodward zei?: Follow the money! (Als een publieke omroep met hetzelfde enthousiasme over de nieuwe DAF truck berichtte, hadden ze de volgende dag een inval van het Commissariaat voor de Media.)

Maar goed, was dát dan de reden dat het NOS Journaal Van Dale XIII boycotte? 'Enige irritatie' over de moderne, hardball promotiestijl van Van Dale was inderdaad doorslaggevend bij die keuze, verklaart Nico Haasbroek. 'Via die taalquiz op Net 5, Meneer Van Daalen, kondigen zij dat ding al zowat een jaar aan. Dat is één en al gratis reclame. Daar doe je dan toch aan mee, en daar hebben we maar eens voor gepast.'

Daar heb je het, de eerste tekenen van downgrading. Het NOS Journaal verkoos een exclusieve reportage over het W.F. Hermans Instituut en liet de nieuwe Van Dale aan de commerciëlen. Tegen die frenetiek bladerende besprekers zou Hedenlands willen zegen: schuif die deadline een weekje door, zodat wij straks een definitieve bespreking kunnen lezen in plaats van een voorlopige gevolgd door ingezonden stukken en brieven, de repliek daarop, de dupliek dáárop, enzovoorts. Of geldt ook hier: move the product?

Meer over