GROTE WOORDEN

Vorige week moest een IJmuidense kaasverkoper helemaal op zijn gevoel een stuk van tien kilo Noord-Hollandse kaas afsnijden. Het werd 10,6, dus heel mooi, maar volgens Veronica had hij er maar 25 gram naast mogen zitten....

JAN JOOST LINDNER

'Ik vervloek alle purisme dat ons verbiedt een woord te gebruiken waarin een andere taal veel meer of iets delicaters heeft gelegd', schreef Goethe. En ook: 'Wie geen vreemde talen kent, weet niets van zijn eigen taal.' Inderdaad, als we een secretaris-generaal een apparatsjik noemen, zegt dat meer dan 'apparaatman'.

Woorden als 'überhaupt', 'cocooning', 'groupie', 'hacker', 'hippie', 'hiphop', 'hype' en nog duizenden meer kennen (nog) geen prettige vervanging. In 1989 heette de 'mountain bike' in Peptalk & Pumps van Rik Smits en Liesbeth Koenen nog 'All Terrain Bike' of ATB. Het woord 'bergfiets' heeft het nooit gered, vermoedelijk bij gebrek aan vaderlandse eeuwige sneeuw.

Smits en Koenen maken zich vrolijk over puristen, 'meestal cultuurdragers' die doen alsof we van bastaardwoorden 'geestelijke vervlakking, ruggemergtering en verlies van de eigen culturele identiteit krijgen'. Door de eeuwen heen hebben de Europese talen op enorme schaal van elkaar geleend.

Woorden als kamer en molenaar komen uit het Latijn. Als men toen de spelling had vastgelegd (zoals we nu nogal dwaas doen) was het nog steeds 'camera' en 'molinarius'. Lang geleden moesten schaker en kaarter 'koningin' zeggen omdat 'dame' een - uiteraard prohibitief - germanisme was. Evenals 'auerhaan' dat oerhaan moest wezen, 'kwark' (wrongel) en 'liefdesbrief' (minnebrief). De koning van het Germanisme is Marten Toonders Prof. Prlwytzkofski: 'Daar gaat mij deze deugenietser luisjong voort met der walker-talker. (. . . ) Kom zovoort terug, jij lomp.' (De Pijpleider)

Leenwoorden klinken soms wat vriendelijker: beter een 'dirty mind' dan (jakkes) een 'vieze geest'. Ooit vroeg de NRC zijn lezers een Nederlands woord voor 'langlaufen' te verzinnen. Bij de oogst hoorde: latlopen, loopskiën, skilopen, prikskiën en trotten. Van dat laatste woord zei de trotse vinder uit Overveen dat het bestaand Zuid-Nederlands is en 'het waarschijnlijk wel zal doen omdat er een Engelse smaak aan zit'. Wat een trottel.

Leve het bastaardwoord, maar mijn maag draaide om toen ik op de tv een advertentie zag voor een voljoemsjeper, wat nader beschouwd een apparaat bleek dat het haar van mens, en wellicht hond, doet bollen. En onlangs bevond ik mij in het hart van de Haagse binnenstad tussen vier tramhuisjes waarin alle reclameposters in (soms krom) Engels waren gesteld. Naast een bestelwagen die 'Easy Service' beloofde. En dat in een land dat nationalistischer heet te worden.

Smits en Koenen zagen hun visboer OCEN STIKS beloven op zijn billboard. Een duister gerecht dat 'Ocean Sticks' moest wezen: stokjes met nepkrab, in Griekenland wel als 'Crab Souvlaki' (en soms als 'Crap Souvlaki') uitgestald. De auteurs van Peptalk & Pumpkins denken dat de modale taalkennis wordt overschat. 'Opvallend veel dikdoeners, oplichters en meelopers hebben de Engelse woorden en kreten ontdekt als een onuitputtelijke inspiratiebron.' Het klinkt 'al gauw interessanter, internationaler en dus beter'.

In reclame en zakenleven is verengelsing meestal de vluchtheuvel van minder creatieve pseudo-intellectuelen. Zakelijk niet altijd verstandig. Wie niets beter weet te verzinnen dan chipknip, chipper, Multichip en DigiCash verdient onderlinge ruzie en een publieke afkeer die met geen loyalty-program is te herstellen.

AVRO, TROS en Veronica, die Zuilen van Wezenloosheid, geven Engelse namen aan Nederlandse programma's (StreetliVe, Veronica goes Latin, Call TV, Close-up, Blind Date, Glamourland, Get the Picture, All You Need is love). 'Soms lijkt de radiobode wel een Polynesisch kookboek', aldus Jan Kuitenbrouwer, de auteur van Turbo-taal en Neo-Turbo. Hij noemt titels als Waku-Waku en Opo Doro. Hij heeft meer begrip voor - snel wisselende - anglicismen van jongeren, die moeilijk in het Hollands kunnen raven en spacen. Kuitenbrouwer citeert de aankondiging van een musisch avondje: 'The 4th Hysteric Dance Event/ SUPERCALIFRAGILISTICEXPALUDOCIOUS/ Disco-track, popcorn power, soul-sex, acid a gogo'.

Hier mogen we slechts hopen dat het gebodene aan zoveel verwachting zal beantwoorden. En wellicht kan een leraar zijn klas een vaderlands equivalent voor deze tekst laten fabrieken.

Veel Engelse woorden zijn onnodig en irritant. Maar ze hebben niet het eeuwige leven, want Abe Lenstra was zo'n beetje de laatste voetballer die een freekick nam.

Meer over