nieuwsvaccins

Grote tegenslag voor Sanofi en GSK bij ontwikkeling coronavaccin – De Jonge relativeert gevolgen voor Nederland

Farmaceuten Sanofi en GlaxoSmithKline (GSK) kampen met grote tegenslagen in de ontwikkeling van hun coronavaccin. De eerste testfases laten onvoldoende immuunrespons zien bij ouderen. Er moeten nu nieuwe grootschalige proeven worden opgezet, waardoor het vaccin op z’n vroegst eind 2021 gereed is.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Voor de onmiddellijke toekomst heeft dat weinig gevolgen: het vaccin werd pas in de loop van volgend jaar verwacht. Het is echter wel een van de grootste aankopen van Nederland: minister De Jonge had voor volgend jaar gerekend op 11,7 miljoen doses van het vaccin. Door die berekeningen kan dus een streep: het worden er sowieso een stuk minder.

Volgens minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) zijn dit soort tegenslagen ‘ingecalculeerd'. ‘Juist daarom hadden we zo’n brede vaccinportfolio opgebouwd.’ Het kabinet heeft bijna 60 miljoen vaccins aangekocht die van zes verschillende producenten komen.

Sanofi en GSK hebben een vrij traditioneel vaccin ontwikkeld, gebaseerd op de griepprik. Maar de resultaten uit de fase-II-studie, op 440 Amerikaanse vrijwilligers, laten nu zien dat ouderen een lage immuunrespons ontwikkelen, waarschijnlijk doordat de dosering te laag is.

Een nogal bescheiden probleem dus, maar wel een met verstrekkende gevolgen. Omdat Sanofi nu vertraging oploopt, kan het zijn vaccin pas testen tegen de tijd dat er al andere vaccins beschikbaar zijn. Het gevolg is dat men het vaccin niet meer kan vergelijken met een placebomiddel, een soort nepprik, maar dat het vaccin het zal moeten opnemen tegen de andere vaccins. Het is immers onethisch om proefpersonen een placebovaccin te geven, als er ook al bewezen werkzame vaccins bestaan.

Lat hoog

Maar omdat de al goedgekeurde vaccins zo goed zijn, ligt de lat hoog. De innovatieve rna-vaccins van onder meer Pfizer en Moderna, die hoogstwaarschijnlijk binnenkort groen licht krijgen, zijn tot 95 procent effectief. Het enige echte voordeel dat Sanofi daar tegenover kan stellen, is dat zijn vaccin niet koud hoeft te worden bewaard, maar leverbaar is als poeder: ideaal voor afgelegen gebieden en warme lagelonenlanden. 

De farmaceuten gaan nu een nieuwe fase-II-studie optuigen, omdat een andere, verbeterde formule betere resultaten bij apen liet zien. Dat betekent dat de grootschalige fase-III-studie (waarmee de farmaceuten nu hadden willen beginnen) pas op zijn vroegst in de lente van 2021 kan starten. De farmaceuten kunnen dan op z’n vroegst tegen volgende winter hun resultaten aan de medicijnautoriteiten overleggen.

Aardverschuiving

De problemen bij Sanofi zijn tekenend voor de wetenschappelijke aardverschuiving die zich achter de schermen voltrekt: van klassieke vaccinformules naar meer geavanceerde trucs. Sanofi’s vaccin bestaat uit losse eiwitten van het virus, die eenmaal ingespoten het afweersysteem moeten opwekken. Om dat voor elkaar te krijgen, moet er echter ook een ‘adjuvans’ mee het lichaam in, een prikkelstof die de afweercellen extra opjut.

De innovatieve vaccins  van BioNTech/Pfizer en Moderna bestaan uit een in druppeltjes vet verpakte genetische instructie, die cellen influistert om viruseiwitten aan te maken. Net alsof het lichaam écht is besmet met het coronavirus. Het afweersysteem blijkt daar dan ook boven iedere verwachting op aan te slaan.

Nog een probleem: het adjuvans dat Sanofi wil gebruiken, van GSK, is omstreden. De stof wordt ervan verdacht in 2009 te hebben gezorgd voor zeldzame gevallen van slaapziekte, toen het werd toegevoegd aan Pandemrix, de inenting tegen de Mexicaanse griep. Helemaal bewezen is dat overigens nooit.

Meer over de vaccins en de vaccinaties

10 miljoen Nederlanders gevaccineerd in juni: is dat realistisch?

Zorgmedewerkers kunnen als eersten een coronavaccin krijgen, maar wat als ze het niet willen?

De vier horden die Nederland moet nemen, voor we kunnen vaccineren

Europa maakt zich op voor de grootste vaccinatiecampagne uit de geschiedenis

Zorgorganisaties noemen vaccinatieplannen De Jonge ‘erg enthousiast’ en ‘prematuur’

‘Zeer effectief’ Oxford-vaccin vertoont toch wat barstjes

Is Nederland klaar voor het vaccin? Ja, zegt het RIVM

Welke vaccins zijn er nog meer op komst? We maakten een overzicht, van ‘het ijskonijn’ tot ‘de verleider’.

Hoe weet je of zo’n geheel nieuw vaccin, volgens nog niet eerder beproefd recept, op de lange termijn wel veilig is?

Meer over