God geeft je juist een open geest

Zijn contact met de minister van Onderwijs leidde tot een rel over de evolutietheorie op school. Nu heeft Cees Dekker een boek geschreven dat vooral wil verzoenen....

In zijn laboratorium aan de Technische Universiteit Delft, waar fysicusCees Dekker sinds een maand of wat universiteitshoogleraar is, wordt opnanoschaal aan biomoleculen getrokken en geduwd. Kronkels worden gestrektof juist verder in de knoop gelegd. Alles om beter de bouwstenen van hetleven te begrijpen. Fascinerend en hot onderzoek, maar in handen van Dekkerextra interessant omdat hij er nadrukkelijk niet van overtuigd is dat demoleculaire machinerie alles over het leven kan verklaren.

Vorig jaar publiceerde hij met de Amsterdamse wiskundige Ronald Meesteren anderen een bundel opstellen waarin hij onderzocht hoe stevig debiologie eigenlijk staat in haar darwinistische verklaring van het levenop aarde. Vanuit, daarover geen enkel misverstand, zijn christelijke visie.

Want Cees Dekker gelooft in God en Zijn Schepping. En in de wetenschap,een geweldig instrument om die schepping te doorgronden. 'Ik geloof dat Goddeze wereld leidt en erin werkt. En ik wil ontdekken hoe dat werkt', zegthij.

Minister van Onderwijs Maria van der Hoeven schreef over Dekkers ideeënin haar weblog, en een politieke rel was geboren. Deden nu ook in Nederlandde creationisten een greep naar de macht? Het werd er niet rustiger op toendezelfde minister ook nog Dekkers bundel officieel in ontvangst kwam nemen.

Deze week dinsdag was Nieuwspoort in Den Haag het tafereel van eennieuwe boekpresentatie. Zonder de minister ditmaal. Maar met Kamerleden enwetenschappers. En God beschikte een worm heet het (Ten Have; 24,90)en op het omslag staat een afbeelding van de microscopische platworm C.elegans. Samengesteld, opnieuw, door Dekker en anderen.

Dat wormpje is het onderzoeksobject bij uitstek van de Utrechtse bioloogen columnist Ronald Plasterk, een van uw felste tegenstanders. Eenprovocatie?

'Hooguit een vermakelijke coïncidentie. Die worm is een quote uit hetbijbelboek Jona en C. elegans is dan gewoon een mooi beeld. Dit boek heeftjuist een dubbele missie: naar christenen en niet-christenen.'

Vanwaar zo snel een tweede boek over geloof en wetenschap?

'We hadden voor het eerste boek zoveel materiaal dat het achthonderdpagina's had kunnen worden. Dat wilde niemand. Daarnaast was het verstandigom na onze kritische beschouwingen over toeval en evolutie, nu over debredere vraag na te denken: hoe verhouden wetenschap en geloof zich, alsje de retoriek even buiten de deur houdt?'

U vindt het een misverstand dat er een conflict bestaat tussen geloofen wetenschap.

'Voor mijzelf schuilt daarin geen enkel conflict. In ben christen enwetenschapper. Ik geloof in de Schepper en onderzoek hoe zijn scheppingwerkt. Dat is in essentie wat wetenschap doet: de gegeven werkelijkheidproberen te doorgronden. In Genesis krijgt Adam de opdracht al de dierente benoemen; dat is een opdracht tot een soort Linnaeus-achtigeinventarisatie. Maar een atheïstische onderzoeker zou het niet andersdoen.'

Gezien de ophef over uw twijfels over toeval en evolutie van vorig jaar,zou je toch denken dat er wel degelijk een conflict bestaat.

'In de debatten wordt steeds de suggestie gewekt dat het gaat om destrijd tussen de objectieve wetenschap en het subjectieve geloof. Teneerste is wetenschap helemaal niet zo objectief als je misschien denkt.Daar zitten ook allerlei sociale processen in, subjectieve keuzes,gevoelsmatigheden. En geloof kent ook rationele elementen.'

Geen conflict dus?

'In elk geval niet tussen geloof en wetenschap. Er bestaat wel eenconflict, maar dan tussen twee levensovertuigingen. Enerzijds dematerialistische atheïstische visie, die vindt dat er niets anders dan dematerie is en dus in de natuurwetenschap de enige bron van kennis ziet. Enanderzijds de theïstische visie, die onderkent dat er buiten de materienog meer is of kan zijn en die bijvoorbeeld de bijbel erkent als bron vangeopenbaarde kennis.'

Wat voor kennis is dat concreet?

'Jezus zegt: heb God lief boven alles en je naasten als jezelf. Dat iseen morele opdracht, een wet, die moeilijk te begrijpen of te onderzoekenis met natuurwetenschappelijke methodes. En toch is het er, het beseftussen goed en kwaad.'

Dat is moraliteit. Maar in de natuurwetenschappen zelf?

'Het gekke is dat het echt een 20ste eeuwse anomalie is om te denken datje als natuurwetenschapper vanzelf atheïst bent. Alleen al historischgezien klopt daar niks van. Grote mannen als Newton, Pascal, Boyle,Maxwell, waren allemaal christelijk en zijn tegelijk de grondleggers vande klassieke natuurkunde. Sterker, onze wetenschap is, met invloeden vande oude Grieken en uit het Midden-Oosten, ontstaan in een christelijkesetting in Europa. Het idee dat er orde is in de wereld, dat er wettenzijn. Dat je een boom mag omhakken om hem te onderzoeken, zonder dat jedaarmee een geest boos maakt. Wij vinden dat vanzelfsprekend, maar het komtvoort uit theologische overwegingen.'

En het zijn uitgangspunten die nog steeds aanspreken?

'En niet alleen mij. Er zijn verschillende modellen en er is éénwerkelijkheid. De vraag is welk model het zuiverst op de werkelijkheidpast. 'Ik denk dat de theïstische visie het dan beter doet dan deatheïstische.'

In moralistisch opzicht misschien wel. Maar daar zeggen denatuurwetenschappers toch niks over?

'Dat is het punt nou net, er zijn er die dat wel luidkeels doen. Iemandals Steven Weinberg (Amerikaanse Nobelprijswinaar natuurkunde - red.) zegtdat als je naar het heelal kijkt, je tot de conclusie moet komen dat ergeen enkel doel of zin aan is. En dat dat misschien wel vervelend is, maardat we er maar mee moeten leren leven.'

Die zin is er wel?

'Ik denk het wel, maar daar gaat het hier even niet om. Mijn punt isvooral dat Weinberg volkomen buiten zijn boekje gaat. Het is zuiveratheïsme, onder het mom van wetenschap. Iemand als Herman Filipse, diebeweert dat atheïsten gewoon beter nadenken dan gelovigen. Hoe komt hijerbij.'

U vindt dat arrogant?

'Ik kan me enorm ergeren, aan de stelligheid over bijvoorbeeld dezinloosheid van het bestaan. Dat is zo in strijd met wat ik ervaar. De mensmet zijn humor. Zijn creativiteit. Zijn intelligentie. Shakespeare. Bach.Dat zou allemaal zomaar spontaan zijn komen opborrelen? Zonder bedoeling?Het gebrek aan zingeving is zelfs de reden geweest dat ik me hierin bengaan verdiepen.'

Wat wint de wetenschap bij een theïstisch wereldbeeld?

'Voor 99,9 procent van je dagelijkse onderzoek maakt het niet veel uitwelk wereldbeeld je hebt. Maar dat kleine beetje is misschien essentieel.Niet alleen als het over ethiek gaat. Ik denk dat ik als christen ook meeropen sta voor de wonderen van de wereld. Je kunt verbaasder zijn dan eenatheïst. In die zin is het atheïsme mij ook gewoon te krampachtig. Watik wel snap, trouwens. Als ik een atheïst was, was ik waarschijnlijk ookmeteen een heel felle.'

Is geloven in God niet eerder een belemmering, omdat het je niet meeraanzet om tot het uiterste door te zoeken naar een verklaring? Godverklaart altijd alles.

'In theorie misschien. Maar in de praktijk zie je dat dat echt onzin is.Als christen weet je dat God in de wereld werkt. Maar hoe dat in dewerkelijkheid uitpakt is open, dat kan op duizenden manieren. Je taak alsonderzoeker is dat te doorgronden.

'En ook historisch is het kul. Als het eigen zou zijn aan christenen omGod te pas en te onpas als definitieve verklaring op te voeren, waren denatuurwetenschappen nooit zo tot bloei gekomen.'

De Amerikaanse creationisten hebben daar anders helemaal geen moeitemee. Die geloven alleen de bijbel.

'Die Amerikaanse toestanden over schoolboeken maken me echt heeltreurig. Ik denk dat christenen zich moeten realiseren dat God zich in denatuur openbaart, maar dat er niks is tegen de wetenschap die dat wildoorgronden.'

Inclusief Darwin?

'Jazeker. In zoverre als het althans gaat om een theorie in de biologieen geen vermomde atheïstische levensfilosofie. Je moet bijvoorbeeld heelprecies zijn in de rol van toeval. Tegen een strikt statistischeinterpretatie heb ik geen bezwaar, al moet je niet zomaar aannemen dat hetzo zit, maar het onderzoeken. Wie weet wat je ontdekt als je niet perdefinitie uitsluit dat er ontwerp in het spel is. Maar ik maak bezwaartegen mensen die het begrip toeval verwarren met doelloosheid. Eenverantwoorde wetenschapper beseft ook dat het een niet het ander is.'

Meer over