hardwareslimme bril

Gaat de slimme bril de zorg ontlasten?

Slimme brillen zouden de werkdruk in de zorg kunnen verminderen. Tientallen Nederlandse zorginstellingen gebruiken ze al. Toch komen ze de proeffase maar niet voorbij. Waarom?

Enith Vlooswijk
Wijkverpleegkundigen van het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk dragen smartglasses tijdens hun ronde.  Beeld Jan Mulders
Wijkverpleegkundigen van het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk dragen smartglasses tijdens hun ronde.Beeld Jan Mulders

Wondverpleegkundige Wendy Roelofsen van het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk weet hoe haar patiënten er thuis bij lopen, bijvoorbeeld op hun sokken, op comfortabele pantoffels, of op Crocs. Dat ziet ze via de slimme brillen van wijkverpleegkundigen die de patiënten verzorgen en met wie zij zo op afstand kan meekijken.

Die brillen, ook bekend als smart glasses, zijn uitgerust met een camera en een microfoon, zodat Roelofsen via haar laptop of iPad meekrijgt wat de wijkverpleegkundige ziet en hoort. In overleg met Roelofsen behandelt de wijkverpleegkundige de wond, vaak ondersteund door tekeningen die Roelofsen maakt op haar eigen beeldscherm. De wijkverpleegkundige ziet dan op datzelfde moment in de glazen van de slimme bril bijvoorbeeld een pijltje of rondje waar de wond wat extra zalf nodig heeft.

Thuissituatie

Dat is reuze handig, vertelt Roelofsen, en niet alleen omdat de patiënt niet meer met een rolstoeltaxi naar het ziekenhuis hoeft te worden gebracht. ‘Eerst bedacht ik eenzijdig het behandelbeleid, maar nu kan ik met de wijkverpleegkundige overleggen, samen sparren wat het best zou werken’, zegt Roelofsen. ‘Is het mogelijk de wond te spoelen, heeft de patiënt een douche? Door de slimme bril heb ik geleerd dat niet alles wat we in het ziekenhuis bedenken, ook haalbaar is in de thuissituatie.’

Een blik op die thuissituatie maakt bovendien duidelijk welk schoeisel iemand vaak draagt, wat behoorlijk belangrijk kan zijn. ‘In het ziekenhuis dragen mensen vaak nette kleren en nettere schoenen, maar dat is niet altijd hoe ze thuis rondlopen. Soms dragen mensen Crocs omdat ze dat handig vinden, wat juist op bepaalde plekken wonden veroorzaakt bij mensen met diabetische voeten.’

Een wijkverpleegkundige van het streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk staat tijdens het bezoek aan een patiënt in contact met een deskundige via de smartglasses. Beeld Jan Mulders
Een wijkverpleegkundige van het streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk staat tijdens het bezoek aan een patiënt in contact met een deskundige via de smartglasses.Beeld Jan Mulders

Het streekziekenhuis in Winterswijk is een van de tientallen Nederlandse zorginstellingen die pilots hebben lopen met slimme brillen. Ze gebruiken de brillen om experts zoals Roelofsen op afstand te laten meekijken met wijkverplegers en andere verzorgers, die op die manier wat extra taken kunnen uitvoeren, zoals het inspecteren van een gebit of het duiden van afwijkend gedrag. Daarnaast zijn de brillen handig om verpleegkundigen in opleiding te coachen zonder dat de patiënt meteen een volle huiskamer heeft.

Een recent onderzoek van onderzoeksbureau Significant en kennisinstituut Vilans naar tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg noemt smart glasses als een van de middelen die de druk van de vergrijzing op de zorg de komende jaren aanzienlijk kunnen verminderen. De bril maakt de zorg vooral efficiënter door een afname van reistijd en betere samenwerking tussen zorgverleners. Zeker als de brillen tijd- en geldbesparend werken, laten zorgverzekeraars zich graag bij pilots betrekken, bijvoorbeeld door het meeondertekenen van subsidieaanvragen.

Het gebruik van de slimme brillen scheelt Roelofsen inderdaad behoorlijk veel tijd. De eerste ontmoeting met haar patiënten vindt nog altijd in het ziekenhuis plaats, maar voor de vervolgafspraken zet ze meestal de slimme bril in. ‘Die afspraken kosten veel minder tijd: de patiënt ligt klaar, de wijkverpleegkundige heeft de patiënt al uitgekleed, dus ik kijk maar vijf tot tien minuten mee. Normaal duurt een consult snel een halfuur.’

Vergoeding

Daar staat tegenover dat de wijkverpleegkundige die dag wél een halfuur met het consult bezig is, terwijl die in de oude situatie niet op hoefde te dagen. Uiteindelijk kost de zorg dus meer betaalde arbeidsuren. Dat is wellicht ook de reden waarom het streekziekenhuis er nog altijd niet in is geslaagd een zorgverzekeraar zover te krijgen de kosten van de slimme brillen en de consulten te vergoeden. Die betaalt het ziekenhuis nu zelf.

Een slimme bril kost al snel een paar duizend euro en met de bril alleen ben je er niet. Toen het streekziekenhuis de brillen drie jaar geleden aanschafte, moest er nog het nodige aan de bril worden gesleuteld om die geschikt te maken voor de zorgmedewerkers. ‘We hebben de bril vooral uitgekleed en zo simpel mogelijk gemaakt. Je kon op alle sites, of zien door welke straat je fietst. Dat was niet nodig en niet gebruiksvriendelijk. En hij was spraakgestuurd in het Engels, wat voor veel mensen lastig bleek.’

Onderzoeker technologie en zorg Niek Zuidhof van Hogeschool Saxion volgt de ontwikkelingen op het gebied van smart glasses sinds 2014 op de voet. Hoewel het gebruik van de brillen in de zorg sinds die tijd een grote vlucht heeft genomen, ziet hij dat veel projecten blijven hangen in de pilotfase. ‘De opschaling moet nog gebeuren, maar het probleem is dat instellingen op systeemniveau tegen allerlei beperkingen aanlopen. Wie gaat de brillen betalen?’

Een wijkverpleegkundige verzorgt een patiënt terwijl de wondverpleegkundige meekijkt via de slimme bril.  Beeld Jan Mulders
Een wijkverpleegkundige verzorgt een patiënt terwijl de wondverpleegkundige meekijkt via de slimme bril.Beeld Jan Mulders

Dat ontdekte ook Jarno Visser, adviseur zorgtechnologie bij Zorggroep Sint Maarten. De zorgaanbieder in de regio Twente, Friesland, Gelderland en Utrecht heeft een tekort aan verzorgenden die bevoegd zijn bepaalde handelingen uit te voeren, zoals een stomazak verwisselen, medicijnen toedienen of een insulinespuit geven. De komende tien jaar zal dit tekort verdrievoudigen, zegt hij. ‘Wij wilden daarom weten of het mogelijk was om lager opgeleide, helpende zorgverleners deze taken aan te leren en ze zo bekwaam te maken. Een bevoegde zorgverlener zou dan via de bril op afstand kunnen meekijken of alles goed gaat.’

Wetgeving

Een pilot moest duidelijk maken of deze werkwijze het nijpende tekort aan bevoegde zorgverleners kon verminderen. Die kwam niet van de grond door allerlei starre wet- en regelgeving. Zo stamt de wet omtrent het toedienen van injecties uit 1993, toen toezicht via smart glasses nog onmogelijk was. Nu die optie wel bestaat, zegt de wet er nog altijd niets over. Ook het complexe financieringssysteem nekte de pilot. ‘De wijkverpleging en de verpleegkundige die meekijkt vanuit het verpleeghuis worden betaald door twee financieringsstromen’, zegt Visser. ‘Juridisch is onduidelijk hoe je die verpleegkundige even laat meekijken en dat vergoed krijgt. De reactie van de zorgverzekeraar was dus nee: dit is pionieren in een grijs gebied en we willen niet de eerste zijn.’

Om de slimme bril of andere tijdbesparende innovaties in de zorg echt grootschalig in te zetten, is volgens Visser dus meer nodig dan enthousiaste zorgwerkers en technische knowhow. ‘Willen we echt meerwaarde van zorgtechnologie gaan benutten, dan zal de wet- en regelgeving moeten gaan meebewegen met de ontwikkelingen die we zien in onze omgeving.’