Een rugzak vol gedachten en verhalen

IN HET VOORJAAR van 1991 wandelde journalist Gerard van Westerloo van Haarlem naar Amsterdam via Dokkum, Coevorden, Helmond, Sas van Gent en nog een handvol plaatsen, gehuchten en vlekjes op de kaart....

Op humoristische wijze verhaalde hij erover in Voetreiziger, een wandelverslag dat vooral een verslag van ontmoetingen was. Met een voormalige dorpsarts in Brakel, met een predikant in Arnemuiden, met een herbergierster in Heeckeren.

Wandelend ging een jaar of vijf later ook journalist John Jansen van Galen Nederland rond. (Moest nóg eens het bewijs worden geleverd dat journalisten niet alleen aan een cafétoog hangen?) Wandelingen - Nederland in vier seizoenen heet zijn verslag, dat net als het relaas van Van Westerloo veel onbekend Nederland blootlegt.

De types die Van Westerloo's pad kruisten, ontbreken echter in Wandelingen. Jansen van Galen is niet per se uit op gezelschap. Als in een rugzak draagt hij zijn eigen gedachten en kennis mee, die hij op het landschap loslaat zodra zich enige kans voordoet.

Aan zijn hand meelopen betekent niet alleen wandelen buiten het verstedelijkte Nederland, maar ook rondzwerven door de tijd, door de historie van deze maatschappij. Nu eens vervuld met nostalgie, dan weer met nijd over wat teloorging door de kortzichtigheid van regenten. De nijd die de grote voorganger Nescio ook vaak in zijn Natuurdagboek beving wanneer de stad weer een stukje platteland bleek te hebben opgeslokt.

Als een notulist gaat Jansen van Galen rond door het land. Niet zoals Van Westerloo in één grote, onafgebroken tour, maar via korte uitstapjes (twintig tot dertig kilometer), die steevast beginnen en eindigen in het openbaar vervoer, en verdeeld zijn over de vier jaargetijden. Soms komt er een hotel aan te pas wanneer hij bij het krieken van de dag op pad wil. Of wanneer hij zich wil onderdompelen in de zondagochtend van een plattelandsgemeente, compleet met klokkengebeier en fietsende kerkgangers.

De bespiegelingen onderweg zijn veelzijdig en erudiet. Wanneer hij langs de Waal van Zaltbommel naar Tiel loopt, stuit hij onvermijdelijk op de dijkverzwaring.

Het roept herinneringen op aan de watersnoodramp van 1995, die nooit een watersnoodramp werd, en aan de kunstenaar Willem den Ouden, die uit zijn met bloesem overwoekerd dijkhuisje naast het torentje van Varik werd verdreven.

Tussen Steenwijk en Zorgvlied duiken Domela Nieuwenhuis en gouverneur-generaal Van den Bosch op. De strijd om de Republik Maluku Selatan herhaalt zich nog eens op het traject Den Bosch-Vught. Halverwege Hoek van Holland-Stellendam staan de Geuzen weer voor de poort. Het Glück Auf van de mijnwerkers echoot bij Vlodrop, in Hollandscheveld kraaien de boeren opstand.

Jansen van Galen mag ook graag het detail aanstippen. De naam van cafetaria 'Andersnogiets', een vrouw op moonboots in een koek-en-zopie-tent, een watertijding ('Keulen 205, val 3') op een muur in Woudrichem, een gipsen varken op het dak van een strandpaviljoen.

Bijna vergenoegd noteert hij dat op een caféterras in Woerden een jongen met een donkere bril op een 'gratis glas water' bestelt. De dienster weigert. 'Ze spelen hier geen winkeltje. 'Doe dan maar een Cuba Libre', zegt hij royaal: niets of alles.'

Nadrukkelijk loopt de natuur met de schrijver mee. De zomerse hitte trilt boven vliegdennen in de Peel. In een herfstig Tiengemeten kondigt het weemoedig gekras van eenden de winter aan, die later bij Uitdam twee ijsvlakten aanlegt, eentje op het IJsselmeer, de andere op het Kinselmeer. Rond Buren veroorzaakt de lente jong groen en schuimige bloesems. Daar, in de Betuwe, loopt Jansen van Galen weer de zomer tegemoet. Het jaar is rond, het boek bijna af.

In zijn nawoord waarschuwt hij er zelf al voor: Wandelingen is geen wandel-gids. Handig is onderweg in de achterzak een gidsje van de Stichting Lange-Afstands-Wandelpaden. 'Het voorkomt dat je belandt op industrieterreinen, lange snelwegen of in woonwijken.' Wie zijn voetsporen wil drukken, krijgt nog wat tips over openbaar vervoer en hotels mee. 'De rest moet u zelf uitzoeken. Dat is trouwens ook het leukste.'

Frans van Schoonderwalt

John Jansen van Galen: Wandelingen - Nederland in vier seizoenen.

Balans; 192 pagina's; ¿ 24,90.

ISBN 90 5018 356 5.

Meer over