Een officieel dialect

Marokkanen spreken geen Arabisch maar Darija. Als ze dat dialect tot hun officiële taal zouden verheffen, zouden ze er ook in kunnen schrijven en af en toe een boek lezen....

Natuurlijk vinden Marokkanen het leuk om te merken dat je ietsvan hun taal weet. De standaardbegroeting is la bes, dat betekentals ik me niet vergis tegelijkertijd hallo en hoe gaat het, enhet kan ook nog betekenen het gaat, net als het Franse ça va.Als zij dan ook la bes tegen jou zeggen, en je antwoordt beger,goed, of mzieën, prima, dan kijken ze je al iets langer aan, enmet iets meer interesse: hee, hij kent een paar woorden. Mzieën,herhalen ze dan, met een glimlach waar een zweem van ironieomheen zit, en zeggen daar dan nog direct achteraan hemdullah,god zij dank. Ik zou niet willen beweren dat God in Marokkoalomtegenwoordig is - tijdens de ramadan wel, maar nu niet meer - maar in de taal is hij dat wel degelijk. Dus we zien elkaarmorgen? We zien elkaar morgen, ienshallah, met de wil van God.Er zijn er maar weinig die dat niet zeggen.

Natuurlijk vinden Marokkanen het leuk te merken dat je ietsvan hun taal weet maar dat betekent niet dat ze trots zijn op huntaal, het Darija ('Dariezja'). Voor het gemak scheer ik alleMarokkanen nu even over één kam, ik weet ook wel dat er nogverschillende Berbertalen worden gesproken, maar volgens mij iser geen Marokkaan die het Darija, de Marokkaanse variant van hetstandaard-Arabisch, niet spreekt, of niet verstaat. Als ééntaal het Marokkaans genoemd mag of moet worden, dan is dat hetDarija.

Maar het Darija is geen geschreven taal. Tenminste, nog niet.Het wordt alleen gesproken en beschouwd als een dialect, eenregionale variant van het standaard-Arabisch. Het wordt eigenlijkniet als een echte taal gezien. Kranten zijn geschreven in hetFoesha, het standaard-Arabisch, en ook het nieuws wordt in hetFoesha voorgelezen. Toch spreekt voorzover ik weet niemand Foeshamet elkaar, daarvoor gebruikt men het Darija.

Maar nu zijn er mensen zoals ik die dat Darija willen lerenen dan is het handig dat er een boek is, waarin veel zinnen enwoorden van dat gesproken Darija staan, en waarin ook iets vaneen grammatica wordt uitgelegd. Het instituut waar ik mijn lessenvolg, heeft dit jaar voor het eerst zo'n boek. Het instituut waareen oud-collega van mij lessen Darija volgt, in Fes, heeft geenboek maar een syllabus met gestencild papier, maar ook daarinstaan zinnen en wat grammaticale regels en rijtjes. We hebbenmijn boek en zijn syllabus eens naast elkaar gehouden, en demeeste woorden komen wel overeen, maar er zijn ook verschillen.Voor de liefhebber: wij in Rabat schrijven een veelvoorkomendwoord als diëlloe (van hem) met een 'haa' (zo heet die letter)aan het eind, in Fes doen ze dat met een 'waw'. En zo is er meerdat hier anders is dan daar.

Laatst vroeg Samira mij, een Marokkaanse die ik hier heb lerenkennen, of ik geen zin had er met haar een paar dagen tussenuitte gaan en de vallei van de rivier de Draa te bezoeken, dat isin de buurt van Ouarzazate, in het zuiden. Ze begon uit te leggenhoe mooi het daar was, en ik zei dat we daar beslist eens heenmoesten maar dat dat nu niet ging omdat ik naar school moest.Ietwat smalend zei Samira toen, maar waarom wil je dat Darijaeigenlijk leren, het is niet eens literaire taal, er wordt nietin geschreven.

Samira is een intellectueel en een talenwonder, en ze houdterg van lezen, en misschien was het omdat dat Darija haar nu inde weg zat dat ze er zo op afgaf. Dat zou kunnen. Maar het klonktoch alsof ze voor haar moedertaal maar weinig achting had, alsofFrans en Foesha pas echt echte talen waren, literaire talen.

Het mag duidelijk zijn dat ik Darija leer omdat de mensen dathier spreken, zo eenvoudig is het, wat niet wil zeggen dat ik hetniet jammer vind dat er niet in wordt geschreven. En ik vraag meaf, waarom eigenlijk niet? Er is nu een cursusboek Darija, waarinde schrijvers allerlei keuzen hebben moeten maken, hoe schrijvenwe dit woord, en hoe dat? En wat zijn eigenlijk onze grammaticaleregels? De vraagt rijst dan toch waarom het Darija eigenlijk nietallang is beschreven? Waarom wordt er geen commissie benoemd diedie klus eens gaat klaren? Waarom blijven de Marokkanen zo lulligdoen over hun taal, waarom verheffen ze die niet door eengrammatica op te stellen waarin die taal wordt erkend envastgelegd, en waarom wordt de jeugd er niet in onderwezen alsgold het een officiële taal, zodat men er vervolgens ook in kanschrijven? Dan hoeft het nieuws niet meer in het voor velen half-of helemaal onverstaanbare Foesha te worden voorgelezen, en dankomen de mooie boeken in het Darija vanzelf. Dan zul jeMarokkanen misschien ook af en toe een boek zien lezen.

Het argument is vaak: ja, maar dan vergeten we het Foesha, danraken we geïsoleerd van de Arabische wereld! Als de angstdaarvoor werkelijk zo groot is, dan kan dat Foesha toch gewoonop school onderwezen blijven worden - zoals nu al het geval is - als een zeer belangrijke taal, zo ongeveer als Engels bij ons?

Men moest het maar snel doen. Het lijkt me voor Marokkanenniet prettig je moedertaal altijd maar als een soort boersdialect te moeten beschouwen, het is beter voor je gevoel vaneigenwaarde te denken dat je een echte taal spreekt. En voortoekomstige cursisten is het ook prettig.

Meer over