Nieuws

Dolfijnen gebruiken koraal als medicijn – en wachten daarvoor netjes op hun beurt

Langbektuimelaars kunnen net als mensen last hebben van huiduitslag. Maar terwijl mensen dan naar de huisarts of drogist gaan, wrijven de zeezoogdieren met hun lijf tegen koraalriffen aan, waardoor geneeskrachtige stofjes vrijkomen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek, waarvoor Duitse en Zwitserse wetenschappers sinds 2009 met tuimelaars hebben meegezwommen.

Frank Rensen
Een moedertuimelaar met haar jong in de Caribische Zee. Beeld Universal Images Group via Getty
Een moedertuimelaar met haar jong in de Caribische Zee.Beeld Universal Images Group via Getty

Het is de eerste keer dat dit gedrag bij walvisachtigen is gezien. De onderzoekers werkten samen met experts van de non-profitorganisatie Dolphin Watch Alliance, die al sinds 2009 in het noorden van de Rode Zee duiken om vertrouwen op te bouwen met scholen dolfijnen. ‘Het kost tijd om de sociale structuur en het gedrag van een dolfijnenpopulatie te doorgronden’, zegt Gertrud Morlock, hoofdauteur van het onderzoek.

Dat gedrag bleek complex: de dolfijnen selecteerden maar een paar koralen om tegenaan te wrijven, en deden dat met specifieke, vermoedelijk aangedane lichaamsdelen. Als een koraal al druk bezet was, wachtten de dieren geduldig op hun beurt. Bovendien zagen de onderzoekers dat jonge dolfijnen van een afstand toekijken voordat ze zelf ook voorzichtig langs het koraal zwemmen - een aanwijzing dat het gedrag niet is aangeboren maar aangeleerd.

Om na te gaan of het schuren wel echt bedoeld was als zelfmedicatie, namen de wetenschappers kleine monsters van de koralen mee naar een laboratorium om de chemische samenstelling te analyseren. De onderzoekers troffen maar liefst zeventien bestanddelen met een geneeskrachtige werking aan, van antibacteriële stofjes tot antioxidanten. Daarmee werd zelfmedicatie een ‘vrij aannemelijke’ verklaring, aldus Morlock.

Poliepen

De stofjes zijn overigens niet afkomstig van de koralen zelf, maar van kleine poliepen die in de koralen leven. Wanneer een dolfijn tegen een koraal aan schuurt, scheiden de poliepen slijm af dat op de aangedane huid van de dolfijn komt. In enkele gevallen zagen de onderzoekers zelfs hoe sommige dolfijnen stukken koraal uit de bodem trokken en door elkaar schudden om het slijm uit het koraal te krijgen.

Het is om diverse redenen een opmerkelijk onderzoek, vindt Fleur Visser, walvisecoloog bij de Universiteit van Amsterdam, die niet bij de studie betrokken is. Onderzoeken waarbij dolfijnen lange tijd gevolgd worden zijn niet ongebruikelijk, wat het volgens Visser extra bijzonder maakt dat dit gedrag nu pas is ontdekt. Dat er stofjes afkomstig van de koralen chemisch zijn geanalyseerd noemt Visser ook uitzonderlijk.

Toch is die analyse volgens Visser nog niet compleet: ‘Ik had graag gezien dat de onderzoekers ook de omliggende koralen, waar de dolfijnen niet tegenaan schuurden, hadden bekeken’, zegt ze. Het is mogelijk dat de niet-gebruikte koralen óók medicinale stofjes bevatten. In dat geval is zelfmedicatie niet de enige mogelijke verklaring voor de kieskeurigheid van de dolfijnen. ‘Ik verwacht dat ze dat nog wel gaan onderzoeken.’

Bekijk hoe de tuimelaars een voor een tegen de zachte koraalriffen wrijven. Bron: Dolphin Watch Alliance / Angela Ziltener

Meer over